پایگاه خبری 3 استان شمالی کشور
پایگاه خبری 3 استان شمالی کشور
پایگاه خبری 3 استان شمالی کشور
خبرگزاری مهر، گروه استانها: پس از شهادت امام شهید خامنهای، موضوع «خونخواهی» و نحوه تحقق آن به یکی از محورهای اصلی اظهارنظر شخصیتهای سیاسی، مذهبی و افکار عمومی تبدیل شده است. در این میان، برخی بر ضرورت اجرای قصاص عاملان و آمران این جنایت تأکید کردهاند و برخی دیگر تحقق آرمانهایی همچون آزادی قدس، نابودی رژیم صهیونیستی و پیروزی جبهه مقاومت را مصداق خونخواهی در معنای گستردهتر آن دانستهاند. در همین راستا، آیتالله سید محسن طاهری با تبیین مبانی فقهی و اعتقادی این موضوع، به تشریح دو مفهوم «قصاص شرعی» و «خونخواهی الهی» پرداخته است.
* در روزهای اخیر بحث خونخواهی و انتقام خون شهدای انقلاب اسلامی، بهویژه امام شهید خامنهای، بسیار مطرح شده است. از منظر فقهی و اعتقادی این موضوع چگونه تبیین میشود؟
برای فهم درست این موضوع باید میان دو معنای «خونخواهی» تفاوت قائل شویم. در معارف اسلامی، انتقام و خونخواهی دو معنا دارد.
نخست، انتقام به معنای قصاص شرعی و مجازات فقهی است؛ همان حکمی که قرآن کریم بر آن تأکید کرده و از احکام قطعی الهی است. اگر فردی بدون مجوز شرعی انسانی را به قتل برساند، ولیّ دم حق دارد قصاص قاتل را مطالبه کند. خداوند متعال میفرماید: «وَ مَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا»؛ یعنی برای ولیّ دم حق و اختیار مطالبه قصاص قرار داده است.
همچنین آیه شریفه «وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاةٌ یَا أُولِی الْأَلْبَابِ» نشان میدهد که هرچند قصاص در ظاهر ممکن است سخت و خشونتآمیز به نظر برسد، اما در حقیقت ضامن حیات و امنیت جامعه است. اگر قصاص وجود نداشته باشد، امنیت اجتماعی به خطر میافتد، زیرا این حکم الهی نقش بازدارنده دارد؛ بهویژه درباره کسانی که نهتنها از جنایت خود پشیمان نیستند، بلکه به آن افتخار نیز میکنند. و نیز خداوند متعال میفرماید: «فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدی علیکم».
معنای دوم خونخواهی چیست و چه تفاوتی با قصاص دارد؟
معنای دوم زمانی مطرح میشود که مقتول، صرفاً یک فرد عادی نباشد، بلکه شخصیتی الهی مانند پیامبران، امامان معصوم یا رهبران بزرگ دینی باشد که با شهادت آنان، تنها حق یک خانواده ضایع نمیشود، بلکه حقی الهی و متعلق به یک امت پایمال میشود.
در چنین شرایطی، خونخواهی تنها به قصاص قاتل محدود نیست، بلکه به معنای احقاق آن حق الهیِ از دست رفته است. بنابراین حتی اگر قصاص نیز انجام شود، خونخواهی به این معنای عمیقتر همچنان باقی خواهد ماند.
نمونه روشن آن حادثه عاشوراست. هنگامی که مختار ثقفی قاتلان امام حسین و شهدای کربلا را به سزای اعمالشان رساند، قصاص انجام شد؛ اما با این حال شیعیان همچنان خود را خونخواه امام حسین(ع) میدانند، زیرا احیای کامل آن حق الهی هنوز محقق نشده است.
بر همین اساس، اعتقاد شیعه بر این است که امام مهدی هنگام ظهور، خونخواه همه انبیا، اولیا و بهویژه شهدای کربلا خواهد بود و آن حق الهی را به جایگاه واقعی خود بازخواهد گرداند.
* این دو معنا درباره امام شهید خامنهای چگونه قابل تطبیق است؟
در موضوع شهادت امام شهید خامنهای نیز هر دو معنا وجود دارد. از یک سو، کسانی که آمر و عامل این جنایت بودهاند، طبق حکم شرعی باید مجازات و قصاص شوند. این یک مطالبه روشن و قطعی شرع است.
اما از سوی دیگر، صرف کشته شدن عاملان این جنایت، هرچند در بالاترین سطوح باشند، بهتنهایی آن حق الهی ضایعشده را جبران نمیکند. اگر فرض کنیم افرادی مانند بنیامین نتانیاهو یا دونالد ترامپ نیز کشته شوند، این صرفاً میتواند در چارچوب قصاص و مجازات قابل تحلیل باشد، اما احقاق کامل حقی که جامعه اسلامی با از دست دادن رهبر الهی خود از آن محروم شده، موضوعی فراتر از قصاص است.
*برخی معتقدند انتقام واقعی تنها با آزادی قدس محقق خواهد شد. آیا این برداشت صحیح است؟
آزادی قدس بدون تردید یکی از مهمترین مصادیق انتقام به معنای دوم است، زیرا امام شهید ما یکی از بزرگترین آرمانهای خود را آزادی قدس قرار داده بود و رژیم صهیونیستی نیز در رأس دشمنان امت اسلامی قرار دارد.
از این جهت، آزادی قدس، نابودی رژیم صهیونیستی و همچنین پیروزی جبهه مقاومت، میتواند تحقق بخشی از خونخواهی همه شهدای انقلاب اسلامی، شهدای مقاومت، شهدای حماس، سید حسن نصرالله و قاسم سلیمانی باشد.
اما نباید این برداشت باعث شود که معنای نخست، یعنی مجازات شرعی، نادیده گرفته شود. این دو مفهوم در کنار یکدیگر معنا پیدا میکنند، نه در تقابل با هم.
*آیا در تاریخ اسلام نیز نمونهای برای جمع میان قصاص و خونخواهی وجود دارد؟
بله، نمونههای متعددی وجود دارد. درباره واقعه کربلا، اقدام مختار مورد تأیید امام سجاد قرار گرفت و این نشان میدهد که قصاص و مجازات عاملان جنایت امری مشروع بوده است.
همچنین پس از شهادت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیهالسلام، اجرای قصاص درباره عبدالرحمن بن ملجم به دستور امام حسن مجتبی علیهالسلام انجام شد؛ اما روشن است که این اقدام، بهتنهایی همه ابعاد خونخواهی و جبران خسارت معنوی ناشی از شهادت امیرالمؤمنین(ع) را تأمین نمیکرد.
*بنابراین مطالبه مردم در مراسم تشییع امام شهید را چگونه ارزیابی میکنید؟
به اعتقاد من، مردم هر دو معنا را مطالبه میکنند. از یک سو خواهان اجرای قصاص و مجازات شرعی علیه همه آمران و عاملان این جنایت هستند و معتقدند کسانی که در شهادت امام و دیگر بزرگان نقش داشتهاند، باید به سزای اعمال خود برسند.
از سوی دیگر، مردم تحقق خونخواهی در معنای اعتقادی آن را نیز خواستارند؛ یعنی نابودی رژیم صهیونیستی، آزادی قدس شریف، پیروزی کامل جبهه مقاومت و پایان حضور و نفوذ آمریکا در منطقه. این مجموعه، از نگاه مردم، تکمیلکننده معنای خونخواهی شهدای انقلاب اسلامی خواهد بود.
طاهری در این گفتوگو تأکید میکند که از منظر فقه و معارف اسلامی، خونخواهی امام شهید خامنهای دو بُعد دارد؛ یکی اجرای قصاص شرعی و مجازات فقهی عاملان جنایت و دیگری احیای حقوق و آرمانهای امت اسلامی که به گفته وی، در تحقق اهدافی مانند آزادی قدس، نابودی رژیم صهیونیستی و پیروزی جبهه مقاومت جلوهگر میشود.
