الگوی کشت؛ نسخه گلستان برای عبور از بحران آب و تأمین امنیت غذایی

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- گلستان به عنوان یکی از قطب‌های اصلی تولید محصولات کشاورزی کشور، نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی ایران بر عهده دارد؛ استانی که هر سال بخش قابل توجهی از گندم، دانه‌های روغنی، پنبه، سویا، برنج و محصولات باغی کشور را تولید می‌کند. اما در سال‌های اخیر کاهش بارندگی، افت منابع آب زیرزمینی و تغییرات اقلیمی، کشاورزی این استان را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است.

در چنین شرایطی، اجرای «الگوی کشت» به عنوان مهم‌ترین برنامه مدیریت منابع آب و تولید محصولات کشاورزی بیش از گذشته اهمیت یافته است؛ برنامه‌ای که بر اساس میزان آب در دسترس، شرایط اقلیمی، نیاز کشور و ظرفیت هر منطقه تدوین می‌شود.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان، در گفتگو با خبرنگار مهر، جزئیات اجرای این برنامه، وضعیت کشت محصولات مختلف، مدیریت منابع آب و راهکارهای عبور از چالش‌های پیش‌رو را تشریح کرده است.

الگوی کشت بر اساس منابع آب تدوین می‌شود

ابراهیم هزارجریبی با بیان اینکه نخستین مبنای تدوین الگوی کشت، میزان منابع آب قابل برنامه‌ریزی است، اظهار کرد: وزارت نیرو هر سال میزان آب قابل برداشت از منابع سطحی و زیرزمینی را اعلام می‌کند و وزارت جهاد کشاورزی نیز بر اساس این ظرفیت، سیاست‌های خود را برای تولید محصولات مختلف تنظیم می‌کند.

وی افزود: اهداف خودکفایی در محصولات اساسی، نیاز بازار داخلی، ظرفیت صادرات و شرایط اقلیمی از مهم‌ترین شاخص‌هایی است که در تدوین الگوی کشت مورد توجه قرار می‌گیرد.

هزارجریبی ادامه داد: این برنامه با همکاری متخصصان مرکز تحقیقات کشاورزی، کارشناسان ملی و استانی تهیه شده و پیش از آغاز سال زراعی به استان‌ها ابلاغ می‌شود؛ سپس سازمان جهاد کشاورزی گلستان متناسب با ظرفیت هر شهرستان، نوع و سطح کشت محصولات را تعیین می‌کند.

۷۱۲ هزار هکتار برنامه کشت در گلستان

وی با اشاره به برنامه کشت امسال گفت: در سال زراعی جاری حدود ۷۱۲ هزار هکتار برای کشت محصولات زراعی در گلستان پیش‌بینی شده که از این میزان، حدود ۶۱۸ هزار هکتار مربوط به کشت‌های پاییزه است؛ کشت‌هایی که بیشترین بهره را از نزولات جوی می‌برند.

به گفته وی، حدود ۴۶۰ هزار هکتار از این سطح به کشت گندم اختصاص یافته و پس از آن محصولاتی مانند جو و کلزا قرار دارند.

تولید متناسب با نیاز بازار

رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان با بیان اینکه افزایش بی‌برنامه سطح زیرکشت به زیان کشاورزان است، اظهار کرد: در محصولاتی مانند سیب‌زمینی، گوجه‌فرنگی و هندوانه باید میان تولید و نیاز بازار تعادل برقرار شود، زیرا تولید مازاد موجب افت شدید قیمت و خسارت به تولیدکنندگان خواهد شد.

وی یادآور شد: استان گلستان حدود ۴۵ روز از نیاز کشور به سیب‌زمینی را تأمین می‌کند و در صورت تولید مازاد، صادرات می‌تواند بخشی از مشکلات بازار را برطرف کند.

برنج تنها در سطح مجاز

هزارجریبی درباره کشت برنج نیز گفت: بر اساس الگوی کشت، حدود ۳۳ هزار هکتار برای این محصول در گلستان تعیین شده و توسعه آن خارج از برنامه، مشمول محدودیت‌های قانونی خواهد بود.

وی افزود: کشاورزانی که خارج از الگوی کشت اقدام به تولید کنند، از خدمات حمایتی دولت مانند کود یارانه‌ای، بذر اصلاح‌شده، بیمه محصولات و برخی حمایت‌های دولتی بهره‌مند نخواهند شد.

بیشتر مزارع گلستان دیم یا کم‌آب‌بر هستند

رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان با رد این تصور که همه اراضی استان به صورت آبی کشت می‌شوند، گفت: از مجموع بیش از ۷۱۲ هزار هکتار اراضی زراعی، تنها حدود ۲۳۰ هزار هکتار نیازمند آبیاری هستند و بخش قابل توجهی از مزارع پاییزه با اتکا به بارندگی مدیریت می‌شوند.

وی افزود: همین ویژگی سبب شده گلستان نسبت به بسیاری از استان‌های کشور وابستگی کمتری به منابع آب آبی داشته باشد.

هوشمندسازی مصرف آب؛ راهکار آینده کشاورزی

هزارجریبی مدیریت برداشت آب را مهم‌ترین ضرورت سال‌های آینده دانست و اظهار کرد: توسعه سامانه‌های هوشمند کنترل مصرف آب، جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز و فرهنگ‌سازی در میان بهره‌برداران باید به صورت همزمان دنبال شود.

وی تأکید کرد: رسانه‌ها، دستگاه‌های اجرایی و خود کشاورزان باید در کنار هم برای اصلاح الگوی مصرف آب تلاش کنند.

جریمه متخلفان صرف توسعه مدیریت آب شود

رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان یکی از پیشنهادهای قابل بررسی را اختصاص درآمد ناشی از جرایم برداشت‌های غیرمجاز آب به توسعه زیرساخت‌های مدیریت منابع آب عنوان کرد و گفت: این منابع می‌تواند برای تجهیز مزارع به سامانه‌های نوین آبیاری، توسعه فناوری‌های هوشمند و حمایت از کشاورزان قانون‌مدار هزینه شود.

وی افزود: اگر منابع حاصل از جرایم دوباره به بخش کشاورزی بازگردد، اثرگذاری سیاست‌های مدیریت آب نیز افزایش خواهد یافت.

با تشدید آثار خشکسالی و محدودیت منابع آب، اجرای دقیق الگوی کشت بیش از هر زمان دیگری به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای کشاورزی گلستان تبدیل شده است. استانی که سهم مهمی در امنیت غذایی کشور دارد، اکنون ناگزیر است میان افزایش تولید و حفاظت از منابع آب تعادل برقرار کند؛ مسیری که به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان، تنها با برنامه‌ریزی علمی، همراهی کشاورزان و مدیریت هوشمند منابع آبی به نتیجه خواهد رسید.