کمبود بودجه؛ مانعی برای اجرای طرح‌های نوین آبیاری در گلستان

خبرگزاری مهر،گروه استانها: در حالی که کشاورزی گلستانی از وابستگی به نزولات جوی به سمت اتکای شدید به منابع آب زیرزمینی حرکت می‌کند، چالش‌های مدیریتی و اعتباری، مسیر نوسازی آبیاری را با موانع جدی روبرو کرده است در این میان شکاف اعتباری میان بودجه تخصیصی و نیاز واقعی استان برای اجرای طرح‌های نوین آبیاری، یکی از بزرگترین موانع توسعه در بخش کشاورزی است.

مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی گلستان با تأکید بر اینکه تولید محصولات کشاورزی به‌عنوان ستون اصلی امنیت غذایی کشور، نیازمند آب است، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در گذشته‌ای نه چندان دور، کشاورزی ما متکی به نزولات جوی برای کشت‌های پاییزه و منابع سطحی و زیرزمینی برای کشت‌های تابستانه بود، اما تغییرات اقلیمی و خشکسالی‌های سال‌های اخیر، کشاورزان را ناچار به اتکای بیش از حد به منابع آب زیرزمینی کرده است و این مصرف بی‌رویه از منابع، آینده استان را به خطر می‌اندازد.

محمد جباری با اشاره به اختلاف‌نظرها پیرامون متولی اصلی مدیریت آب، اظهار کرد: طبق قانون، متولی اصلی آب وزارت نیرو است و جهاد کشاورزی تنها در خروجی چاه‌ها، قنات‌ها و سدها برای مدیریت مصرف در مزرعه نقش دارد.

وی با تأکید بر اینکه در برنامه سازگاری با کم‌آبی، وظیفه جهاد کشاورزی افزایش راندمان در داخل مزرعه است، افزود: کشاورزی شالیکار حدود ۱۲ تا ۱۵ هزار مترمکعب آب مصرف می‌کند، در حالی که برای محصول مشابهی مثل ذرت یا سویا باید ۶ هزار مترمکعب آب مصرف کند، اما کشاورز از نگاه اقتصادی به تأمین معیشت خود می‌نگرد، در این میان، گلوگاه اصلی کنترل آب، وزارت نیرو است که باید با نصب کنتورهای هوشمند، برداشت‌ها را با برنامه سازگار کند.

مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی گلستان با ابراز گلایه از ناترازی در نظارت بر چاه‌های غیرمجاز، گفت: ما در حال کمک به کشاورز هستیم تا با تجهیز به کنترل هوشمند، مصرف خود را بهینه کند، اما وقتی نظارت یکپارچه بر چاه‌های غیرمجاز وجود ندارد، این تلاش‌ها در مقیاس استانی کمتر به چشم می‌آید.

جباری اظهار کرد: جهاد کشاورزی با تمام توان در کنار کشاورزان برای افزایش بهره‌وری ایستاده است، اما مدیریت کلان منابع آب نیازمند عزم جدی‌تر وزارت نیرو در کنترل هوشمند خروجی‌های آب است.

رشد ۵/۲ برابری اعتبارات در اجرای سامانه های نوین آبیاری

مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی گلستان با بیان اینکه یکی از راهکارها و اقدامات سازمان برای افزایش راندمان مصرف آب در بخش کشاورزی اجرای سامانه‌های نوین آبیاری است، گفت: اجرای سامانه های نوین آبیاری برای استان گلستان سالانه حدود ۶ هزار هکتار هدف‌گذاری شده است. اما کمبود منابع و عدم توانایی و تقبل هزینه از سوی کشاورز مانع اصلی اجرای این طرح در استان شده است.

جباری با اشاره به رشد ۲.۵ برابری اعتبارات در سال جاری گفت: اعتبارات این بخش از ۷۳ میلیارد تومان در سال گذشته به ۱۷۷ میلیارد تومان رسیده است، اما برای اجرای ۶ هزار هکتار با هزینه ۲۰۰ میلیون تومان در هر هکتار، به ۶۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم، همچنین با تغییر در سهم مشارکت، اکنون ۵۰ درصد هزینه‌ها بر عهده دولت و ۵۰ درصد بر عهده بهره‌بردار است.

وی با اشاره به اجرای ۷۶ هزار هکتار سامانه نوین آبیاری از سال ۱۳۶۹ تاکنون، افزود: البته بسیاری از این سیستم‌ها مستهلک شده‌اند؛ چرا که عمر مفید تجهیزات سطحی حدود ۱۰ سال است، با این حال، استفاده از این سیستم‌ها تنها برای صرفه‌جویی آب نیست؛ بلکه با کاهش مصرف کود و افزایش راندمان تولید تا ۵۰ درصد، کیفیت محصول را نیز ارتقا می‌دهد.

احیای آب‌بندان‌ها و قنوات؛ راهکار ذخیره پایدار منابع آبی

مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی گلستان در بخش دیگری ازگفتگو احیای آب بندان ها و قنوات را به عنوان یکی از راهکارهای ذخیره پایدار منایع آبی در استان عنوان کرد و افزود: از ۵۴۸ آب‌بندان شناسایی شده در استان، تاکنون ۶۶ مورد با هدف ذخیره‌سازی آب در فصل غیرزراعی بازسازی شده‌اند که این اقدام ظرفیت ذخیره‌سازی را ۳۰ میلیون مترمکعب افزایش داده و ۱۴ هزار هکتار اراضی را تحت پوشش قرار داده است.

جباری به اولویت‌بخشی مرمت و بازسازی قنوات اشاره کرد و گفت: هزار و ۹۶ رشته قنات در گلستان شناسایی شده که ۵۰۱ رشته از این قنوات دایر است، با مرمت هر رشته قنات، دبی آب خروجی عمدتاً دو برابر می‌شود که نقش مهمی در تأمین آب پایدار دارد.

تحول در مدیریت منابع آب؛ جایگزینی لوله به‌جای جوی‌های سنتی

به گفته مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی گلستان، اجرای طرح‌های نوین از جمله خط انتقال آب با لوله یکی از راهکارهای کاهش تلفات و افزایش راندمان آبیاری در کشاورزی است.

جباری با بیان اینکه در راستای ارتقای بهره‌وری و کاهش هدررفت منابع آبی، طرح‌های اجرایی خط انتقال آب با لوله به جای روش‌های سنتی و جوی‌های باز در حال اجراست،افزود: این اقدام با هدف حذف تلفات ناشی از تبخیر و نفوذ در مسیرهای طولانی و برقراری عدالت در توزیع آب میان کشاورزان به‌ویژه مزارع انتهایی صورت می‌گیرد.

وی ادامه داد: یکی از بزرگترین چالش‌های کشاورزان، عدم رسیدن آب به زمین‌های انتهایی در قطعات پراکنده و مزارع دور از چاه بود با نصب شیرهای کنترل در سر هر مزرعه و استفاده از لوله، مشکل توزیع ناعادلانه که در آن کشاورزان ابتدای مسیر آب بیشتری نسبت به کشاورزان انتهای مسیر دریافت می‌کردند، حل می‌شود.

بر اساس این گزارش، تحقق امنیت غذایی و پایداری منابع آب در استان، مستلزم هم‌افزایی میان وزارت نیرو و جهاد کشاورزی در قالب کنترل هوشمند برداشت‌ها و تأمین اعتبارات لازم برای نوسازی سامانه‌های فرسوده آبیاری است مادامی که چالش‌های مربوط به مشارکت مالی کشاورزان و نظارت دقیق بر منابع آب زیرزمینی رفع نشود و نگاه جزیره ای در این رابطه بین دستگاههای مختلف حکمفرما باشد مدیریت منابع آبی در گلستان هم چنان با تهدید مواجه خواهد بود.