فصل تازه وقف در مازندران؛ از اتوکلاو بیمارستان تا تبلت دانش‌آموز

خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها: سرمایه‌ای که سال‌ها در قالب زمین، ملک، مزرعه و بناهای وقفی حفظ شده، امروز در مازندران چهره‌ای تازه پیدا کرده است.

بخشی از درآمد این سرمایه اجتماعی به خرید تجهیزات پزشکی، درمان بیماران نیازمند، حمایت از دانش‌آموزان کم‌برخوردار، پشتیبانی از شرکت‌های دانش‌بنیان، تولید کشاورزی، اشتغال و توسعه گردشگری اختصاص می‌یابد تا وقف از یک میراث تاریخی به ظرفیتی برای پاسخگویی به نیازهای روز جامعه تبدیل شود.

مازندران و بازتعریف کارکرد وقف

وقف در مازندران فقط بخشی از میراث تاریخی استان نیست، بلکه شبکه‌ای گسترده از دارایی‌هاست که در صورت مدیریت صحیح می‌تواند در اقتصاد، درمان، آموزش و امور اجتماعی نقش‌آفرینی کند. گستردگی این ظرفیت زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم استان دارای هزار و ۳۶۱ امامزاده، حدود ۱۵ هزار موقوفه و ۲۴۳ هزار رقبه است.

حجت‌الاسلام ابراهیم حیدری‌جناسمی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه مازندران، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: مازندران از نظر تعداد موقوفات رتبه سوم کشور و از نظر تعداد رقبات رتبه نخست را دارد و تنوع کاربری رقبات نیز ظرفیت قابل توجهی برای خدمت‌رسانی ایجاد کرده است.

وی افزود: در استان ۱۶۷ رقبه درمانی، بیش از ۳۸ هزار رقبه کشاورزی، ۴۱۸ رقبه آموزشی، حدود ۱۶ هزار رقبه تجاری، ۱۷۳ هزار رقبه مسکونی، بیش از یک‌هزار رقبه صنعتی، بیش از یک‌هزار رقبه خدماتی و ۲۲۷ رقبه با کاربری تأسیسات زیربنایی فعال است.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه مازندران با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای ساماندهی حقوقی موقوفات گفت: طی پنج سال اخیر ۱۳۶ هزار سند اجاره موقوفات بروزرسانی و منعقد شده و ۳۱۸ وقف جدید نیز به ثبت رسیده است که نتیجه آن افزایش عواید موقوفات و فراهم شدن زمینه اجرای امینانه نیات واقفان بوده است.

حجت الاسلام حیدری‌جناسمی سنددار کردن موقوفات را از اولویت‌های اصلی اوقاف دانست و تصریح کرد: تاکنون حدود ۷۵ درصد موقوفات استان دارای سند رسمی مالکیت شده‌اند.

وی در ادامه به تغییر رویکرد در وقف‌های جدید اشاره کرد و گفت: با ارائه مشاوره به واقفان خیراندیش، نیات جدید به سمت نیازهای روز جامعه هدایت شده است و حوزه‌هایی مانند تحقیقات علمی، انرژی هسته‌ای، کشف واکسن بیماری‌های ناشناخته، نگهداری از کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست، تحصیل دانش‌آموزان، درمان بیماران و تهیه جهیزیه در میان این نیت‌ها قرار گرفته‌اند.

حجت‌الاسلام حیدری‌جناسمی همچنین از اجرای پروژه‌های عمرانی و اقتصادی خبر داد و اظهار کرد: طی سال‌های اخیر ۶۰ پروژه عمرانی موقوفات با اعتباری بالغ بر هشت هزار میلیارد ریال افتتاح یا کلنگ‌زنی شده و با همکاری دولت نیز بیش از ۳۰۰ واحد مسکونی در اراضی وقفی شهرهای مختلف استان احداث شده است.

وی افزود: در حرم امامزادگان و بقاع متبرکه استان نیز ۳۰۰ پروژه عمرانی و طرح توسعه اجرا شده و ساختمان ۱۷۰ بقعه به صورت کامل احداث و بهره‌برداری شده است.

مدیرکل اوقاف مازندران با اشاره به اجرای امینانه نیات واقفان گفت: تاکنون ۶۰۰ میلیارد تومان در این مسیر هزینه شده که بخشی از آن به حوزه آموزش، درمان، امور قرآنی و حمایت‌های اجتماعی اختصاص یافته است.

حجت‌الاسلام حیدری‌جناسمی افزود: ۳۰۰ تبلت دانش‌آموزی و حدود پنج‌هزار بسته تحصیلی میان دانش‌آموزان کم‌برخوردار توزیع شده و در بخش قرآنی نیز ۴۹ دوره مسابقات قرآن در مراحل شهرستانی، منطقه‌ای و استانی و یک دوره مسابقات کشوری برگزار شده است.

وی در بخش درمان نیز گفت: ده‌ها دستگاه و تجهیزات پیشرفته درمانی شامل دستگاه الکتروسرجری، برونکوسکوپ، پمپ سرم، دیالیز، ونتیلاتور، سونوگرافی، آر او تصفیه آب دیالیز، ام آر آی، اکسیژن‌ساز، هفت دستگاه سرمایشی و آمبولانس از محل عواید موقوفات برای بیمارستان‌های استان خریداری شده است.

حجت‌الاسلام حیدری‌جناسمی ادامه داد: بخشی از هزینه درمان بیش از یک‌هزار بیمار نیازمند استان نیز پرداخت و زمینه ترخیص آنان از بیمارستان‌ها فراهم شده است.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه مازندران احداث بیمارستان فوق تخصصی سرطان در چالوس را یکی از پروژه‌های شاخص دانست و گفت: بر اساس نیت واقف خیراندیش، مرحومه خلعتبری، عواید موقوفات وی در استان تهران برای احداث این مرکز درمانی در چالوس هزینه می‌شود.

وی به ظرفیت اقتصادی موقوفات نیز اشاره کرد و گفت: اوقاف مازندران با مدیریت مستقیم حدود ۳۰۰ هکتار و مدیریت غیرمستقیم بیش از یک‌هزار هکتار از اراضی کشاورزی وقفی، در تولید برنج و مرکبات استان نقش دارد.

حجت‌الاسلام حیدری‌جناسمی افتتاح کارگاه آموزشی موقوفه مرحوم دکتر علینقی کنی در قائم‌شهر با مساحت ۵۰۰ مترمربع و سرمایه‌گذاری ۱۰.۵ میلیارد تومان و واگذاری پاساژ موقوفه امام رضا در آمل به پارک علم و فناوری برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان را از دیگر اقدامات دانست.

وی همچنین به اجرای طرح شمیم خدمت برای توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و حمایت از معلولان ضایعه نخاعی، جانبازان و کادر درمان اشاره کرد و گفت: طی سال‌های اخیر با خرید ده‌ها ویلچر از این اقشار حمایت شده و کاروان‌های زیارتی معلولان به کربلای معلی و کادر درمان به مشهد مقدس اعزام شده‌اند.

حجت‌الاسلام حیدری‌جناسمی افزود: در ایام پیاده‌روی اربعین نیز مواکب اوقاف مازندران در سامرا و نعمانیه عراق روزانه به حدود پنج‌هزار زائر خدمات‌رسانی کرده‌اند.

آمل و پیوند وقف با آموزش، معیشت و گردشگری

در شهرستان آمل، فعالیت‌های اوقاف همزمان دو مسیر را دنبال می‌کند. بخشی از ظرفیت موقوفات برای حمایت مستقیم از خانواده‌های کم‌برخوردار به کار گرفته شده و بخشی دیگر در قالب پروژه‌های اقتصادی و گردشگری برای افزایش بهره‌وری از املاک وقفی در حال اجراست.

حجت‌الاسلام محمدهادی بهرامی، رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان آمل، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: طرح قرار دوازدهم با هدف گسترش همدلی اجتماعی و حمایت از خانواده‌های کم‌برخوردار و همسایگان بقاع متبرکه اجرا می‌شود.

وی افزود: در این طرح با مشارکت خیران سبدهای معیشتی و جهیزیه تهیه و توزیع شده و با توجه به نزدیک شدن سال تحصیلی، بسته‌های مهر تحصیلی نیز به برنامه حمایتی اضافه شده است.

رئیس اداره اوقاف و امور خیریه آمل گفت: در این مرحله یک‌هزار بسته شامل کیف، دفتر، مداد و سایر اقلام ضروری تحصیلی برای دانش‌آموزان نیازمند تهیه شده است. همچنین ۱۸ سری جهیزیه برای زوج‌های جوان کم‌برخوردار و ۲۰۰ سبد معیشتی برای خانواده‌های آسیب‌پذیر در نظر گرفته شده است.

حجت‌الاسلام بهرامی ارزش مجموع این کمک‌ها را حدود چهار میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان اعلام کرد و افزود: برای هر بسته لوازم‌التحریر حدود دو میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، هر سری جهیزیه ۵۰ میلیون تومان و هر سبد معیشتی چهار میلیون تومان هزینه شده است.

وی در ادامه به پروژه موقوفه محمدمقیم در محدوده بقعه متبرکه امامزاده عبدالله اشاره کرد و گفت: این طرح با هدف بهره‌برداری بهینه از ظرفیت موقوفات در حال اجراست و زمین پروژه که پیش از این کاربری کشاورزی داشته، با دستور سازمان اوقاف به فضای گردشگری، تفریحی و توریستی اختصاص یافته است.

رئیس اداره اوقاف و امور خیریه آمل افزود: این پروژه در مساحتی حدود ۶ هکتار در حال ساخت است که حدود چهار هکتار آن به احداث آب‌بندان چندمنظوره اختصاص دارد و علاوه بر پرورش ماهی، کارکرد تفریحی و گردشگری خواهد داشت.

حجت‌الاسلام بهرامی ادامه داد: در دو هکتار باقی‌مانده نیز سوئیت‌های اقامتی، آلاچیق و فضاسازی برای رفاه زائران و گردشگران پیش‌بینی شده است.

وی گفت: پروژه در مرحله دوم فاز نخست قرار دارد و عملیات تکمیل جزیره داخلی آب‌بندان در حال انجام است و پیش‌بینی می‌شود طی دو ماه آینده آبگیری آغاز شود و به تدریج فضاهای گردشگری پروژه نیز آماده بهره‌برداری شود.

ساری و یک موقوفه در خدمت سلامت مردم

در ساری، موقوفه محمدباقر تاجر ساروی نمونه‌ای روشن از پیوند دارایی وقفی با نیازهای حوزه سلامت است. عواید این موقوفه طی سال‌های اخیر برای تأمین تجهیزات مورد نیاز بیمارستان امام خمینی ساری هزینه شده و این روند همچنان ادامه دارد.

همزمان با هفته وقف، یک دستگاه اتوکلاو پلاسما به ارزش ۴۰ میلیارد ریال از محل عواید این موقوفه خریداری و به بیمارستان امام خمینی ساری اهدا شد.

حجت‌الاسلام عبدالله ولینژاد، رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان ساری، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: نیازهای درمانی بیمارستان امام خمینی ساری به صورت سالانه از سوی مدیران بیمارستان به اداره اوقاف اعلام می‌شود و تجهیزات مورد نیاز متناسب با عواید موقوفه محمدباقر تاجر ساروی و در چارچوب نیت واقف خریداری خواهد شد.

وی افزود: اتوکلاو پلاسما یکی از تجهیزات مدرن حوزه استریلیزاسیون ابزارآلات پزشکی است و کاربرد ویژه‌ای در اتاق‌های عمل دارد و تأمین آن از محل عواید موقوفه نمونه‌ای از آثار وقف در حوزه سلامت و درمان است.

رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان ساری خاطرنشان کرد: اجرای نیت واقفان و هزینه‌کرد عواید موقوفات در محل تعیین‌شده از سوی آنان مهم‌ترین رسالت مجموعه اوقاف است و همراهی متصرفان و مردم می‌تواند زمینه خدمت‌رسانی بیشتر را فراهم کند.

رامسر و حرکت وقف به سمت نیازهای اجتماعی

در رامسر، جهت‌گیری وقف‌های جدید بیش از گذشته به سمت مسائل اجتماعی رفته است. سالمندان، کودکان و خانواده‌های نیازمند از جمله گروه‌هایی هستند که در این رویکرد مورد توجه قرار گرفته‌اند.

علوی، رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان رامسر، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: انتخاب جمشید حجتی‌نیا و همسر ایشان، خانم غلامرضایی، به عنوان واقفان برتر کشوری و وقف یک قطعه زمین برای مجتمع سالمندان رحیم مشایی از نمونه‌های ارزشمند وقف‌های جدید در شهرستان است.

وی افزود: مرکز نگهداری کودکان در غرب استان که به همت نیک‌اندیش حاج حسین رحیمیان ایجاد شده نیز نمونه دیگری از وقف در حوزه اجتماعی است.

رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان رامسر بر ضرورت نگاه فرا دستگاهی به موقوفات، بقاع متبرکه و مساجد تأکید کرد و گفت: هر اقدامی برای آبادانی موقوفات، ساماندهی بقاع متبرکه و صیانت از مساجد در نهایت خدمت به مردم و پاسخی به اعتماد واقفان گذشته است.

علوی خاطرنشان کرد: حفظ امانت واقفان، ایجاد درآمد پایدار، کمک به اشتغال‌زایی و اجرای دقیق نیات آنان رسالتی است که تحقق آن نیازمند همکاری همه دستگاه‌ها و نهادهای شهرستان است.

وی بر ضرورت توسعه وقف‌های جدید متناسب با نیازهای روز جامعه تأکید کرد و گفت: زمانی فرهنگ وقف در جامعه بیش از گذشته گسترش پیدا می‌کند که مردم آثار و نتایج آن را در زندگی اجتماعی خود ببینند و این مهم با همکاری دستگاه‌های اجرایی، فرهنگی و اجتماعی محقق خواهد شد.

آنچه در تجربه امروز مازندران دیده می‌شود، تغییر در اصل وقف نیست، بلکه تغییر در شیوه استفاده از ظرفیت آن است. دارایی‌های وقفی همچنان بر اساس نیت واقفان حفظ می‌شوند، اما شکل بهره‌گیری از عواید آنها با نیازهای جامعه امروز پیوند خورده است.

در این الگو، درآمد یک موقوفه می‌تواند به تجهیز بیمارستان اختصاص یابد، بخشی دیگر به تحصیل دانش‌آموزان نیازمند کمک کند، ملکی وقفی در اختیار مجموعه‌های دانش‌بنیان قرار گیرد و زمین دیگری به بستری برای گردشگری و اشتغال تبدیل شود.

این روند نشان می‌دهد که اگر مدیریت موقوفات با حفظ نیت واقف، شفافیت در درآمد و هزینه و استفاده درست از ظرفیت‌های اقتصادی همراه باشد، وقف می‌تواند از یک دارایی تاریخی به یک سرمایه اجتماعی فعال تبدیل شود؛ سرمایه‌ای که اثر آن نه فقط در بناهای وقفی، بلکه در زندگی مستقیم مردم دیده می‌شود.