گلستان؛ پیوند پوشاک اقوام با طراحی نوین

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: در فرهنگ اقوام، لباس تنها پوششی برای زندگی روزمره نیست؛ بلکه بخشی از هویت تاریخی، باورها و ذوق هنری مردمانی است که روایت زندگی خود را در رنگ‌ها، نقش‌ها و شیوه‌های دوخت به یادگار گذاشته‌اند. گاهی یک نقش سوزن‌دوزی، ترکیب چند رنگ یا شیوه خاص دوخت، روایتگر پیشینه و سبک زندگی نسل‌هایی است که هویت فرهنگی خود را در تار و پود پوشاک حفظ کرده‌اند.

استان گلستان با برخورداری از تنوع قومی و فرهنگی، یکی از جلوه‌گاه‌های این میراث ارزشمند به شمار می‌رود. از پوشاک اصیل ترکمن با سوزن‌دوزی‌ها و نقش‌مایه‌های چشم‌نواز گرفته تا هنرهای پوششی اقوام سیستانی، قزلباش، مازندرانی و قزاق، هرکدام بخشی از پیشینه فرهنگی این سرزمین را بازتاب می‌دهند؛ میراثی که نه‌تنها در نوع پوشش، بلکه در انتخاب رنگ، شیوه دوخت و هنرهای تزئینی نیز جلوه‌گر است.

در کنار این تنوع فرهنگی، گوناگونی اقلیمی گلستان از سواحل دریای خزر و دشت‌های جلگه‌ای تا جنگل‌های هیرکانی، ارتفاعات کوهستانی و مناطق خشک‌تر شرقی، ظرفیت دیگری برای الهام‌بخشی به طراحان لباس فراهم کرده است. این ویژگی‌ها می‌توانند زمینه شکل‌گیری ایده‌های تازه و طراحی‌هایی با هویت جغرافیایی و فرهنگی مشخص را فراهم کنند.

با این حال، یکی از چالش‌های مهم حوزه مد و لباس، چگونگی انتقال میراث پوشاک اقوام به زندگی نسل جدید است؛ به‌گونه‌ای که عناصر اصیل فرهنگی در طراحی‌های امروزی حفظ شوند و در عین حال با سلیقه، نیازها و سبک زندگی جوانان نیز تناسب داشته باشند.

در چنین شرایطی، فعالیت گلستان به‌عنوان دبیرخانه غیرمتمرکز استانی چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر، فرصتی برای بازخوانی این ظرفیت‌ها و ایجاد پیوند میان هنرهای سنتی و طراحی معاصر به شمار می‌رود؛ فرصتی که علاوه بر معرفی داشته‌های فرهنگی استان، می‌تواند زمینه شناسایی استعدادها، حمایت از طراحان جوان و ارتباط میان هنرمندان و فعالان اقتصادی را فراهم کند.

البته اهمیت این رویداد تنها به معرفی آثار و برگزاری برنامه‌های جشنواره‌ای محدود نمی‌شود. مد و لباس در صورت برخورداری از برنامه‌ریزی مناسب و ارتباط با بخش تولید، می‌تواند به بستری برای تقویت اقتصاد فرهنگ، توسعه مشاغل هنری و ایجاد فرصت‌های شغلی، به‌ویژه برای بانوان هنرمند فعال در حوزه دوخت و صنایع‌دستی تبدیل شود.

اما پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان پوشاک اصیل اقوام گلستان را از قالب‌های سنتی و مناسبتی فراتر برد و به بخشی از زندگی روزمره نسل امروز تبدیل کرد؟ دبیرخانه استانی چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر چه نقشی در شناسایی استعدادها و پیوند میان اصالت فرهنگی و طراحی نوین خواهد داشت.

برای بررسی این ظرفیت‌ها، فرصت‌ها و چشم‌انداز پیش‌روی استان، با احمد گلچین، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گلستان، به گفت‌وگو نشستیم.

*گلستان به دلیل برخورداری از تنوع قومی و فرهنگی، میراث گسترده‌ای در حوزه پوشاک بومی دارد. این ویژگی در برنامه‌ریزی دبیرخانه غیرمتمرکز استانی چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر چه جایگاهی دارد؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فرهنگی استان گلستان، تنوع قومی و فرهنگی آن است. اقوام مختلفی از جمله ترکمن، سیستانی، قزلباش، مازندرانی، قزاق و دیگر گروه‌های فرهنگی در این استان زندگی می‌کنند که هرکدام میراث ارزشمندی در زمینه پوشاک، هنرهای سنتی، نقش‌ونگارها، رنگ‌شناسی و شیوه‌های دوخت دارند.

این تنوع را باید یک سرمایه فرهنگی ارزشمند برای استان و کشور دانست. از نگاه ما، پوشاک بومی صرفاً یک لباس سنتی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی اقوام محسوب می‌شود و بسیاری از ویژگی‌های فرهنگی و هنری هر قوم را می‌توان در نوع پوشش آن مشاهده کرد.

بر همین اساس، رویکرد دبیرخانه استانی بر شناسایی، معرفی و بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها استوار است. تلاش داریم بستری فراهم کنیم تا طراحان و هنرمندان با شناخت میراث پوشاک اقوام، از عناصر اصیل آن در خلق آثار تازه و متناسب با نیازهای امروز استفاده کنند.

هدف این است که گلستان با تکیه بر هویت فرهنگی و تنوع قومی خود، حضوری متمایز و اثرگذار در چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر داشته باشد.

*در کنار تنوع قومی، جغرافیای گلستان نیز از ویژگی‌های متفاوتی برخوردار است. این گوناگونی اقلیمی تا چه اندازه می‌تواند به شکل‌گیری ایده‌های تازه در طراحی و تولید پوشاک کمک کند؟

یکی از موضوعاتی که باید در حوزه مد و لباس بیشتر مورد توجه قرار گیرد، ارتباط میان اقلیم، فرهنگ و طراحی پوشاک است.

استان گلستان به دلیل موقعیت جغرافیایی متنوع، از مناطق ساحلی و جلگه‌ای گرفته تا نواحی جنگلی، کوهستانی و مناطق شرقی، ظرفیت‌های گوناگونی برای الهام‌بخشی به طراحان دارد.

طبیعت هر منطقه می‌تواند مجموعه‌ای از ایده‌ها را در اختیار هنرمندان قرار دهد. رنگ‌های موجود در محیط طبیعی، بافت‌های الهام‌گرفته از جغرافیا، نقوش سنتی و حتی شیوه‌های پوشش متناسب با شرایط آب‌وهوایی، همگی قابلیت تبدیل شدن به عناصر هویت‌بخش در طراحی لباس را دارند.

نگاه ما این است که طراحان گلستانی بتوانند از این تنوع طبیعی و فرهنگی به‌عنوان منبع الهام استفاده کنند و آثاری خلق کنند که علاوه بر زیبایی و کارکرد مناسب، نشانه‌هایی از هویت جغرافیایی و فرهنگی استان را نیز در خود داشته باشند.

*یکی از چالش‌های مهم در حوزه مد و لباس، فاصله میان پوشاک سنتی و سلیقه نسل جوان است. چگونه می‌توان عناصر اصیل پوشاک اقوام گلستان را وارد طراحی‌های امروزی کرد، بدون آنکه هویت و اصالت آن‌ها از بین برود؟

این موضوع یکی از محورهای مهمی است که باید در برنامه‌ریزی‌های حوزه مد و لباس مورد توجه قرار گیرد. نسل جوان امروز از سلیقه، نیازها و سبک زندگی متفاوتی برخوردار است و طبیعی است که طراحی پوشاک نیز باید متناسب با این تحولات پیش برود.

البته توجه به نیازهای جدید به معنای فاصله گرفتن از هویت و اصالت فرهنگی نیست. اتفاقاً معتقدیم با شناخت دقیق عناصر پوشاک بومی می‌توان از نقوش، رنگ‌ها، سوزن‌دوزی‌ها، بافت‌ها و هنرهای سنتی اقوام در طراحی لباس‌های امروزی بهره گرفت.

برای نمونه، نقش‌مایه‌های اصیل ترکمن یا هنرهای تزئینی و دوخت سنتی سایر اقوام می‌توانند در طراحی پوشاک روزمره، لباس‌های متناسب با سلیقه جوانان و حتی لوازم جانبی پوشاک مورد استفاده قرار گیرند.

نکته مهم این است که محصول نهایی ضمن برخورداری از ویژگی‌های کاربردی و هماهنگی با سلیقه نسل جدید، همچنان نشانه‌هایی قابل تشخیص از هویت فرهنگی و قومی خود داشته باشد.

از سوی دیگر، نباید نقش جوانان را در این فرایند نادیده گرفت. باید به خلاقیت و ایده‌پردازی طراحان جوان میدان داد تا بتوانند با نگاه نوآورانه و زبان هنری خود، عناصر هویت قومی و فرهنگی را در قالب طرح‌های جدید بازتاب دهند.

هدف ما این است که پوشاک بومی صرفاً به لباس‌های مناسبتی، تشریفاتی یا نمایشگاهی محدود نماند و بتواند در زندگی روزمره نسل امروز نیز جایگاه پیدا کند.

*فعالیت دبیرخانه‌های غیرمتمرکز استانی چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر می‌تواند فرصتی برای ارتباط میان هنرمندان و فعالان اقتصادی باشد. گلستان چگونه می‌تواند از این فرصت برای تقویت اقتصاد فرهنگ استفاده کند؟

نگاه ما به جشنواره نباید صرفاً به برگزاری یک رویداد یا ارائه مجموعه‌ای از آثار محدود شود. یکی از اهداف مهم در این مسیر، شناسایی استعدادها و فراهم کردن فرصت‌های حرفه‌ای برای فعالان حوزه مد و لباس است.

استان گلستان در زمینه صنایع‌دستی، هنرهای سنتی، مهارت‌های دوخت و طراحی و همچنین فعالیت هنرمندان و تولیدکنندگان بومی، ظرفیت‌های قابل توجهی دارد. در این میان، بانوان هنرمند استان که در بخش‌های مختلف هنرهای وابسته به پوشاک و صنایع‌دستی فعالیت می‌کنند، می‌توانند نقش مؤثری در توسعه این حوزه داشته باشند.

یکی از موضوعات مهم، ایجاد ارتباط میان طراحان، تولیدکنندگان، آموزشگاه‌های هنری، مراکز دانشگاهی و فعالان صنایع‌دستی است. چنین ارتباطی می‌تواند به شکل‌گیری یک زنجیره ارزش در حوزه مد و لباس کمک کند و زمینه تبدیل ایده‌های هنری به محصولات قابل تولید را فراهم آورد.

امیدواریم از فرصت ایجادشده در بستر جشنواره برای معرفی توانمندی‌های هنرمندان استان، حمایت از ایده‌های خلاقانه و حرکت به سمت تولید محصولات دارای هویت بومی استفاده کنیم.

در واقع، مد و لباس علاوه بر کارکرد فرهنگی و هنری، ظرفیت آن را دارد که به یکی از زمینه‌های تقویت اقتصاد فرهنگ، کارآفرینی و ایجاد فرصت‌های شغلی در استان تبدیل شود.

*با توجه به مسئولیتی که در قالب دبیرخانه غیرمتمرکز استانی بر عهده گلستان قرار گرفته، مهم‌ترین دستاوردی که برای این حضور در سطح ملی پیش‌بینی می‌کنید چیست؟

مهم‌ترین هدف ما معرفی گسترده‌تر ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و هویتی استان گلستان در عرصه ملی و فراهم کردن زمینه حضور و دیده‌شدن استعدادهای بومی است.

یکی از مزیت‌های فعالیت دبیرخانه‌های غیرمتمرکز این است که امکان مشارکت مؤثرتر استان‌ها در جریان ملی مد و لباس فراهم می‌شود. این رویکرد کمک می‌کند هر استان بر اساس ویژگی‌های فرهنگی و ظرفیت‌های بومی خود در شکل‌گیری و غنای این جریان نقش داشته باشد.

برای ما اهمیت دارد که حضور گلستان در این جشنواره به معرفی چند اثر یا برگزاری چند برنامه محدود نشود، بلکه زمینه‌ای برای استمرار فعالیت‌ها، شناسایی طراحان مستعد، حمایت از نسل جوان و ایجاد ارتباط میان هنرهای سنتی و طراحی معاصر فراهم کند.

امیدواریم با همکاری هنرمندان، طراحان، فعالان فرهنگی و مجموعه‌های مرتبط بتوانیم از این فرصت برای معرفی هویت پوشاک اقوام گلستان و تبدیل بخشی از این میراث ارزشمند به ایده‌های نو و محصولات خلاقانه استفاده کنیم.

*اگر بخواهید مهم‌ترین پیام و چشم‌انداز خود را درباره آینده مد و لباس در گلستان بیان کنید، چه نکته‌ای را برجسته می‌کنید؟

اگر بخواهم نگاه خود را در یک جمله بیان کنم، باید بگویم گلستان تنها صاحب میراثی ارزشمند در حوزه پوشاک اقوام نیست، بلکه ظرفیت آن را دارد که این میراث را با زبان هنر و طراحی امروز بازآفرینی کند.

ما باید به اصالت‌های فرهنگی خود وفادار بمانیم، اما در عین حال از خلاقیت، نوآوری و نگاه نسل جوان غافل نشویم. آینده مد و لباس زمانی می‌تواند هویت‌مند و ماندگار باشد که میان ریشه‌های فرهنگی، نیازهای جامعه و ذوق و خلاقیت طراحان ارتباط برقرار شود.

امیدواریم چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر فرصتی برای معرفی این توانمندی‌ها و آغاز مسیرهای تازه همکاری و تولید در استان گلستان باشد.

از میراث گذشتگان تا زبان پوشش نسل امروز

آنچه از این گفتگو برمی‌آید، نشان می‌دهد ظرفیت گلستان در حوزه مد و لباس تنها به تنوع پوشاک اقوام و زیبایی نقش‌های سنتی محدود نمی‌شود. این استان مجموعه‌ای از مهارت‌ها، هنرهای دستی، تجربه‌های زیستی و داشته‌های فرهنگی را در اختیار دارد که می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری جریان تازه‌ای در طراحی و تولید پوشاک باشد.

با این حال، تبدیل این ظرفیت به یک فرصت پایدار، نیازمند عبور از نگاه صرفاً نمایشی به پوشاک بومی است. حفظ لباس‌های سنتی و معرفی آن‌ها در رویدادهای فرهنگی اهمیت دارد، اما گام بعدی، استفاده خلاقانه از عناصر این میراث در محصولاتی است که قابلیت حضور در زندگی روزمره مردم را داشته باشند.

در این مسیر، طراحان جوان می‌توانند حلقه اتصال میان گذشته و امروز باشند؛ نسلی که با شناخت ریشه‌های فرهنگی خود، امکان بازآفرینی نقش‌ها و هنرهای سنتی را در قالب‌هایی متناسب با نیازهای جدید فراهم می‌کند. از سوی دیگر، ارتباط این طراحان با تولیدکنندگان و هنرمندان صنایع‌دستی می‌تواند مسیر تبدیل ایده به محصول و محصول به فرصت اقتصادی را هموار کند.

دبیرخانه غیرمتمرکز استانی چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر در گلستان، از این منظر فرصتی برای آغاز و تقویت چنین ارتباطی است؛ فرصتی که دستاورد آن نباید تنها در روزهای برگزاری جشنواره سنجیده شود، بلکه استمرار حمایت از استعدادها، معرفی ظرفیت‌های بومی و شکل‌گیری همکاری‌های هنری و اقتصادی نیز باید در شمار نتایج آن قرار گیرد.

شاید مهم‌ترین آزمون پیش‌روی این رویداد آن باشد که آیا نقش‌های به‌جامانده از نسل‌های گذشته می‌توانند به بخشی از پوشش نسل امروز تبدیل شوند؟ پاسخ به این پرسش در گرو پیوند میان اصالت و نوآوری است؛ پیوندی که اگر به‌درستی شکل بگیرد، گلستان می‌تواند با تکیه بر هویت متنوع خود، سهمی ماندگار در روایت معاصر مد و لباس ایران داشته باشد.