تغییر الگوی بارش در مازندران؛ بازنگری در مدیریت آب و سیلاب ضروری است

به گزارش خبرنگار مهر، محسن مسعودیان ظهر یکشنبه در نخستین نشست تخصصی بررسی پدیده ال‌نینو در مازندران با اشاره به تحولات اقلیمی و تغییر شرایط طبیعی، اظهار کرد: الگوهای بارش و وقوع مخاطرات طبیعی نسبت به گذشته تغییر کرده و لازم است مدیریت منابع آب نیز متناسب با این شرایط بازطراحی شود.

وی افزود: یکی از تغییرات قابل توجه، افزایش بارش‌هایی است که حجم زیادی از آب را در مدت زمان بسیار کوتاه وارد حوضه‌های آبریز می‌کند؛ شرایطی که می‌تواند حجم روان‌آب را افزایش داده و زمینه شکل‌گیری سیلاب‌های شدید را فراهم کند.

مسعودیان با بیان اینکه مدیریت سیلاب تنها به اقدامات پس از وقوع حادثه محدود نمی‌شود، گفت: برای کاهش خسارات باید مجموعه‌ای از عوامل طبیعی و انسانی از جمله وضعیت حوضه آبریز، تغییر کاربری اراضی، ساخت‌وسازها و شرایط بستر رودخانه‌ها به صورت همزمان مورد بررسی قرار گیرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، دخل و تصرف در حریم و بستر رودخانه‌ها و تغییر کاربری اراضی را از عواملی دانست که می‌تواند پیامدهای ناشی از بارش‌های شدید را افزایش دهد و تصریح کرد: برخورد با این مسائل باید بر پایه مطالعات کارشناسی و شناخت دقیق شرایط هر منطقه انجام شود.

وی همچنین بر نقش فناوری و داده‌های علمی در مدیریت منابع آب تأکید کرد و گفت: امروزه اطلاعات گسترده حاصل از سامانه‌های پایش و مدل‌های علمی در دسترس است و می‌توان از این ظرفیت برای پیش‌بینی بهتر، ارزیابی خطر و اتخاذ تصمیم‌های دقیق‌تر استفاده کرد.

مسعودیان ادامه داد: توسعه مدل‌های به‌روز در زمینه مدیریت سیلاب، منابع آب و کشاورزی ضروری است و در کنار پیامدهای زیست‌محیطی باید آثار اقتصادی سیلاب نیز در فرآیند برنامه‌ریزی مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به تأثیر تحولات جمعیتی بر منابع آب بیان کرد: افزایش جمعیت در برخی مناطق و تغییرات ناشی از مهاجرت می‌تواند میزان مصرف آب و نیازهای بخش‌های مختلف به‌ویژه کشاورزی را افزایش دهد؛ بنابراین برنامه‌ریزی منابع آب باید علاوه بر مؤلفه‌های اقلیمی، تغییرات جمعیتی و اقتصادی را نیز در نظر بگیرد.

مدیر گروه مهندسی آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری خاطرنشان کرد: در شرایطی که منابع آب محدود است و همزمان نیازهای آبی افزایش پیدا می‌کند، نمی‌توان با الگوهای قدیمی برای آینده برنامه‌ریزی کرد و لازم است تصمیم‌گیری‌ها بر مبنای داده‌های جدید و مطالعات علمی انجام شود.

دانشگاه‌ها در کنار دستگاه‌های اجرایی

مسعودیان بر ضرورت ارتباط مستمر میان مراکز علمی و دستگاه‌های اجرایی تأکید کرد و گفت: دانشگاه‌ها ظرفیت مناسبی برای بررسی علمی چالش‌های حوزه آب و ارائه راهکار دارند و این ظرفیت باید در فرآیند تصمیم‌گیری‌های اجرایی مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: گروه مهندسی آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری آمادگی دارد در کنار شرکت آب منطقه‌ای، سازمان جهاد کشاورزی و سایر دستگاه‌های مرتبط، مطالعات و طرح‌های علمی مورد نیاز در زمینه مدیریت منابع آب، سیلاب و کشاورزی را دنبال کند.

بارش‌های کوتاه‌مدت، هشدار جدی برای مدیریت سیلاب

حیدر داوودیان، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران نیز با اشاره به تغییر نحوه توزیع بارندگی‌ها اظهار کرد: در سال‌های اخیر شاهد بارش‌هایی هستیم که حجم قابل توجهی از باران را در مدت کوتاهی وارد مناطق مختلف استان می‌کند و همین مسئله ضرورت بازنگری در مدیریت روان‌آب‌ها و سیلاب را افزایش داده است.

وی با اشاره به ثبت بارش‌های سنگین در برخی مناطق استان افزود: در برخی بارندگی‌های اخیر بیش از ۱۰۰ میلی‌متر و حتی حدود ۲۰۰ میلی‌متر بارش طی چند ساعت ثبت شده است و در صورت وقوع چنین بارش‌هایی در مناطق مرتفع، احتمال ایجاد سیلاب‌های بسیار شدید وجود دارد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران تغییر کاربری اراضی و تجاوز به بستر و حریم رودخانه‌ها را از عوامل مؤثر در افزایش خسارات سیلاب عنوان کرد و بر ضرورت حفاظت از مسیرهای طبیعی عبور آب تأکید کرد.

داوودیان همچنین استفاده از داده‌های پایش، سامانه‌های پیش‌بینی و مدل‌های علمی را برای ارتقای مدیریت منابع آب ضروری دانست و گفت: شرایط جدید اقلیمی ایجاب می‌کند مدل‌های تصمیم‌گیری با متغیرهای تازه و اطلاعات به‌روز بازطراحی شوند.

وی تغییرات جمعیتی و اقتصادی را نیز از مؤلفه‌های اثرگذار بر منابع آب دانست و افزود: رشد جمعیت، مهاجرت و تغییر فعالیت‌های اقتصادی می‌تواند میزان مصرف و نیاز آبی مناطق را تغییر دهد و این موضوع باید در برنامه‌ریزی‌های آینده لحاظ شود.

ضرورت ورود تغییر اقلیم به برنامه‌ریزی‌های اجرایی

هوشنگ بهزادی، مدیرکل هواشناسی مازندران نیز با تأکید بر اهمیت توجه به تغییر اقلیم در فرآیندهای کارشناسی اظهار کرد: اگرچه اصل تغییرات اقلیمی قابل جلوگیری نیست، اما می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب، آثار و خسارات ناشی از آن را کاهش داد.

وی افزود: در حوزه‌هایی مانند منابع آب، آبخوان‌داری و آبیاری باید مطالعات دقیق‌تری انجام شود و تصمیم‌گیری‌ها با مشارکت دستگاه‌های مختلف و بر اساس اطلاعات علمی صورت گیرد.

بهزادی با اشاره به نقش پیش‌بینی‌های هواشناسی در مدیریت منابع آب گفت: پیش‌بینی‌ها همواره با میزان مشخصی از عدم قطعیت همراه هستند و این موضوع باید هنگام تصمیم‌گیری درباره منابع آب و مدیریت مخاطرات مورد توجه قرار گیرد.

وی تأکید کرد: برای مواجهه مؤثر با شرایط جدید اقلیمی، همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، مراکز علمی و دانشگاه‌ها ضروری است و استفاده از داده‌های هواشناسی و پژوهش‌های تخصصی می‌تواند به کاهش خسارات و افزایش تاب‌آوری استان کمک کند.