تورهای صیادان پهن است؛ اقتصاد صیاد در گرو سخاوت دریا

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: ساحل مازندران بار دیگر رنگ‌وبوی صیادی به خود گرفته است، قایق‌ها و تجهیزات آماده شده‌اند، تورها برای ورود به آب مهیا هستند و صیادانی که ماه‌ها در انتظار آغاز فصل تازه مانده بودند، دوباره به دریا بازگشتند، بازگشتی که برای هزاران خانواده ساحل‌نشین مازندران، معنای آغاز یک دوره تازه از تلاش برای تأمین معاش و امید به روزهایی پربرکت دارد.

فصل صید ماهیان استخوانی در مازندران از ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵ آغاز شده و تا ۲۰ فروردین ۱۴۰۶ ادامه خواهد داشت؛ دوره‌ای حدوداً شش‌ماهه که زندگی و اقتصاد نزدیک به چهار هزار و ۲۰۰ صیاد استان را با وضعیت ذخایر دریای خزر، شرایط آب‌وهوایی و میزان دسترسی به گونه‌های مختلف ماهیان پیوند می‌دهد.

در این میان، پیش‌بینی افزایش ۱۰ درصدی صید نسبت به سال گذشته، رهاسازی ده‌ها میلیون قطعه بچه‌ماهی و تلاش برای رفع مشکلات بیمه‌ای و شغلی صیادان، از جمله موضوعاتی است که هم‌زمان با آغاز فصل جدید مورد توجه قرار گرفته است.

از کشاورزی تا صیادی؛ شش ماه انتظار برای بازگشت به دریا

برای بسیاری از صیادان مازندرانی، سال با دو فصل متفاوت کاری معنا پیدا می‌کند؛ بخشی از سال در زمین‌های کشاورزی سپری می‌شود و با فرارسیدن پاییز، فعالیت در دریا از سر گرفته می‌شود. این چرخه فصلی، علاوه بر آنکه شیوه‌ای برای تأمین درآمد خانوارهای صیاد به شمار می‌رود، نشان‌دهنده وابستگی معیشت بخشی از جامعه ساحلی به شرایط طبیعی و زمان‌بندی فعالیت‌های کشاورزی و صیادی است.

در ساحل ساری، بازگشت صیادان به دریا فقط به معنای پهن شدن دوباره تورها نیست؛ بلکه آغاز دوره‌ای از کار و انتظار است که نتیجه آن به سخاوت دریا و شرایط صید بستگی دارد. صیادان در حالی فصل تازه را آغاز می‌کنند که میزان برداشت روزانه، تعداد دفعات تورکشی و گونه‌های صیدشده، متناسب با وضعیت دریا تغییر می‌کند و هر روز می‌تواند با روز دیگر متفاوت باشد.

محمدی، یکی از صیادان مازندرانی، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به شرایط کاری خود و دیگر صیادان اظهار کرد: ما شش ماه نخست سال را به کشاورزی می‌پردازیم و شش ماه دیگر را در انتظار فصل صید می‌گذرانیم.

وی افزود: کار ما به این شکل است که بخشی از سال در زمین‌های کشاورزی فعالیت می‌کنیم و با آغاز فصل صید در مهرماه، دوباره به دریا برمی‌گردیم و کار صیادی را از سر می‌گیریم و برای ما شروع این فصل اهمیت زیادی دارد، چون بخش مهمی از درآمدمان به همین دوره وابسته است و باید بتوانیم در ماه‌هایی که امکان صید فراهم می‌شود، هزینه‌های زندگی خانواده را تأمین کنیم.

وی با اشاره به ارتباط زمان صید با شرایط زیستی دریا افزود: آغاز صید با توجه به شرایط بیولوژیکی دریا و وضعیت زادآوری ماهیان تعیین می‌شود. ما به‌عنوان صیادان باید در دوره مشخصی فعالیت کنیم تا هم امکان برداشت از ذخایر وجود داشته باشد و هم فرصت لازم برای بازسازی جمعیت ماهیان و ادامه چرخه طبیعی زندگی آن‌ها فراهم شود.

این صیاد تصریح کرد: دریا منبع کار و درآمد ماست و اگر ذخایر آن حفظ نشود، در سال‌های آینده هم صیادان و هم خانواده‌های وابسته به این حرفه با مشکلات بیشتری مواجه خواهند شد.

این صیاد مازندرانی درباره میزان فعالیت روزانه و عوامل مؤثر بر مقدار صید نیز بیان کرد: وقتی شرایط دریا مساعد باشد، هر پره می‌تواند روزانه حدود پنج تا شش نوبت عملیات صید انجام دهد، البته میزان محصولی که در پایان روز به دست می‌آید، به شرایط دریا، تعداد تورهایی که پهن می‌شود و نوع ماهیانی که در منطقه حضور دارند بستگی دارد، گاهی میزان صید بیشتر است و گاهی شرایط به‌گونه‌ای پیش می‌رود که محصول کمتری نصیب صیادان می‌شود؛ بنابراین نمی‌توان برای همه روزهای فصل، میزان مشخصی از صید در نظر گرفت.

محمدی با اشاره به گونه‌های ماهیان استخوانی که در این فصل صید می‌شوند، ادامه داد: کفال، کپور و ماهی سفید از جمله گونه‌هایی هستند که صیادان در این دوره به دنبال صید آن‌ها می‌روند. میزان و تنوع صید به وضعیت دریا و حضور ماهیان بستگی دارد و با تغییر شرایط، ترکیب گونه‌های صیدشده نیز تغییر می‌کند. برای همین، همه امید ما این است که دریا مساعد باشد، ذخایر وضعیت مناسبی داشته باشند و بتوانیم فصل صید را با نتیجه بهتری پشت سر بگذاریم.

رهاسازی نزدیک به ۸۶ میلیون بچه‌ماهی در دریای خزر

در کنار فعالیت روزانه صیادان، بازسازی ذخایر آبزیان یکی از موضوعات مهم در مدیریت صید دریای خزر است. استمرار برداشت از منابع دریایی، بدون توجه به وضعیت جمعیت ماهیان و فرصت زادآوری آن‌ها، می‌تواند ظرفیت طبیعی دریا را با چالش مواجه کند؛ از همین رو، تکثیر و رهاسازی بچه‌ماهیان اقتصادی در کنار مشارکت جامعه صیادی، بخشی از اقدامات مورد توجه برای حفظ ذخایر و پشتیبانی از آینده این حرفه به شمار می‌رود.

اهمیت این اقدامات زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بدانیم درآمد صیادان به وجود ذخایر مناسب و امکان صید گونه‌های اقتصادی وابسته است. تقویت جمعیت ماهی سفید، کپور و گونه‌های خاویاری، علاوه بر اهمیت زیست‌محیطی، با آینده فعالیت تعاونی‌های پره و وضعیت معیشت هزاران خانوار ارتباط دارد؛ موضوعی که ضرورت تداوم برنامه‌های بازسازی ذخایر و ارزیابی نتایج آن‌ها را برجسته می‌کند.

خشایار نوایی، مدیرعامل اتحادیه پره مازندران، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تقویت ذخایر دریای خزر اظهار کرد: امسال نیز با تلاش‌های صورت‌گرفته در زمینه بازسازی ذخایر، نزدیک به ۷۰ میلیون قطعه بچه‌ماهی سفید، ۱۵ میلیون قطعه بچه‌ماهی کپور و یک میلیون و ۷۰۰ هزار قطعه بچه‌ماهی خاویاری در دریا رهاسازی کردیم.

وی گفت: این اقدامات با هدف تقویت ذخایر آبزیان انجام می‌شود و امیدواریم در کنار فعالیت صیادان، بتواند به حفظ جمعیت گونه‌های اقتصادی و فراهم شدن شرایط مناسب‌تر برای صید در سال‌های آینده کمک کند.

رهاسازی این تعداد بچه‌ماهی، در مجموع به حدود ۸۶ میلیون و ۷۰۰ هزار قطعه می‌رسد؛ آماری که اهمیت برنامه‌های تکثیر و بازسازی ذخایر را در مدیریت منابع آبزی دریای خزر نشان می‌دهد. با این حال، میزان اثرگذاری این اقدامات به عوامل متعددی از جمله شرایط زیستی دریا، بقای بچه‌ماهیان رهاشده و تداوم برنامه‌های حفاظتی وابسته است و نتایج آن باید در بلندمدت ارزیابی شود.

پیش‌بینی افزایش ۱۰ درصدی صید ماهیان استخوانی

فصل جدید صید در حالی آغاز شده که عملکرد سال گذشته، تصویری از ظرفیت اقتصادی این فعالیت در دریای خزر ارائه می‌دهد. میزان برداشت ماهیان استخوانی و ارزش ریالی محصول، علاوه بر نشان دادن حجم فعالیت صیادان، بیانگر جایگاه این بخش در اقتصاد مناطق ساحلی است؛ بخشی که درآمد آن با شرایط طبیعی دریا و میزان دسترسی به گونه‌های مختلف آبزی ارتباط مستقیم دارد.

با آغاز فصل تازه، توجه به وضعیت ذخایر، شرایط جوی و تغییرات فصلی ترکیب گونه‌های صیدشده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. سرد شدن هوا معمولاً بر حضور و میزان صید گونه‌های مختلف اثر می‌گذارد و در این میان، ماهی سفید از گونه‌های مهم فصل پیش رو محسوب می‌شود. برآورد میزان صید نیز به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است و تحقق پیش‌بینی‌ها در طول فصل مشخص خواهد شد.

حسن حبیبی، معاون صید و صیادی شیلات ایران با تشریح آمار صید سال گذشته بیان کرد: در سال گذشته ۲ هزار و ۳۷ تن انواع ماهیان استخوانی از دریای خزر صید شد که ارزش ریالی آن بالغ بر هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان بود.

وی ادامه داد::این آمار نشان می‌دهد که فعالیت صیادان علاوه بر نقش آن در تأمین محصولات دریایی، از نظر اقتصادی نیز اهمیت قابل توجهی دارد و بخش مهمی از گردش مالی مناطق ساحلی به فعالیت این جامعه وابسته است.

وی با اشاره به برآوردهای انجام‌شده برای فصل جاری افزود: با توجه به شرایط موجود و اقداماتی که در زمینه بازسازی ذخایر انجام شده است، پیش‌بینی ما این است که امسال میزان صید نسبت به سال گذشته تا ۱۰ درصد افزایش پیدا کند. البته میزان نهایی صید به وضعیت دریا، شرایط آب‌وهوایی و میزان حضور گونه‌های مختلف ماهیان بستگی دارد و عملکرد واقعی صیادان در طول فصل مشخص خواهد شد.

معاون صید و صیادی شیلات ایران درباره تغییر ترکیب صید با سرد شدن هوا ادامه داد: با کاهش دمای هوا، ماهی سفید به گونه غالب در صید ماهیان استخوانی تبدیل خواهد شد. این تغییرات فصلی در نوع ماهیان صیدشده اهمیت دارد و صیادان نیز متناسب با شرایط دریا و گونه‌های موجود فعالیت خود را دنبال می‌کنند. فصل صید ماهیان استخوانی از ۱۵ مهرماه آغاز شده است و تا ۲۰ فروردین ۱۴۰۶ ادامه خواهد داشت؛ بنابراین در طول این دوره، وضعیت آب‌وهوا و ذخایر آبزیان از عوامل مؤثر بر میزان برداشت خواهد بود.

۵۱ تعاونی فعال و ۴۲۰۰ صیاد در مازندران

صیادی در مازندران فعالیتی فراتر از حضور روزانه در دریا و پهن کردن تورهاست؛ شبکه‌ای از تعاونی‌ها، نیروهای شاغل و خانواده‌های وابسته به این حرفه در پس آن قرار دارند که درآمدشان به نتیجه صید و استمرار فعالیت در طول فصل وابسته است. در چنین شرایطی، حفظ اشتغال و بهبود وضعیت معیشتی صیادان، در کنار برنامه‌های افزایش تولید و بازسازی ذخایر، یکی از موضوعات مهم مدیریت این بخش به شمار می‌رود.

نیما حسین‌زاده، مدیرکل شیلات مازندران، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به آغاز فصل صید ماهیان استخوانی از ۱۵ مهرماه اظهار کرد: امسال فعالیت صیادان استان از این تاریخ آغاز شده است و امیدواریم با توجه به برنامه‌های انجام‌شده در زمینه بازسازی ذخایر، در مقایسه با سال‌های گذشته صید بهتری داشته باشیم.

وی گفت::در سطح استان ۵۴ تعاونی پره داریم که ۵۱ تعاونی فعال هستند و حدود چهار هزار و ۲۰۰ نفر در این مجموعه‌ها به فعالیت صیادی اشتغال دارند. این جمعیت، بخش مهمی از جامعه فعال در حوزه صید ماهیان استخوانی را تشکیل می‌دهد و وضعیت فعالیت آن‌ها از نظر اقتصادی و اجتماعی اهمیت دارد.

وی با اشاره به مشکلات پیش روی جامعه صیادی افزود: یکی از موضوعات مهم، سخت و زیان‌آور بودن شغل صیادی و مسائل مرتبط با آن است. همچنین تعدیل جامعه صیادی و کاهش سطح پرداختی بیمه از دیگر مشکلاتی است که صیادان با آن مواجه هستند. هر سه موضوع به‌صورت جدی در حال پیگیری است و امیدواریم با ادامه این پیگیری‌ها، زمینه رفع مشکلات فراهم شود.

وی ادامه داد: صیادان در شرایطی فعالیت می‌کنند که درآمدشان به میزان صید و وضعیت طبیعی دریا وابسته است؛ بنابراین حمایت‌های شغلی و بیمه‌ای می‌تواند در کاهش بخشی از نگرانی‌های آن‌ها نقش داشته باشد.

تکثیر گونه‌های اقتصادی در مراکز شیلاتی

مدیریت ذخایر دریای خزر تنها به رهاسازی بچه‌ماهیان محدود نمی‌شود و تأمین ماهیان مولد، تکثیر گونه‌های اقتصادی و مشارکت تعاونی‌های صیادی در این فرایند نیز اهمیت دارد. اجرای برنامه‌های تکثیر مصنوعی و طبیعی، در کنار توزیع بچه‌ماهیان در رودخانه‌های منتهی به دریا، بخشی از اقداماتی است که با هدف تقویت ذخایر و حفظ ظرفیت صید در سال‌های آینده دنبال می‌شود..

حسین‌زاده، مدیرکل شیلات مازندران، با تشریح برنامه‌های تکثیر و بازسازی ذخایر در استان گفت: در مراکز شهید رجایی و باهنر، تکثیر ماهیان اقتصادی از جمله ماهی آزاد دریای خزر، ماهی سفید، ماهی کپور و انواع ماهیان خاویاری انجام می‌شود. در این مراکز، برنامه‌های تکثیر با هدف تولید بچه‌ماهی و تقویت ذخایر آبزیان دنبال می‌شود تا زمینه لازم برای استمرار فعالیت صیادی و حفظ گونه‌های اقتصادی فراهم باشد.

وی ادامه داد: یکی از روش‌های مورد استفاده، انتقال ماهیان مولد از دریا به استخرهای تکثیر و فراهم کردن شرایط برای تکثیر طبیعی آن‌هاست. در این فرایند، ماهیان مولد به مراکز مربوط منتقل می‌شوند و پس از انجام مراحل تکثیر، بچه‌ماهیان تولیدشده برای بازسازی ذخایر به محیط طبیعی بازگردانده می‌شوند. این روش در کنار تکثیر مصنوعی می‌تواند در تقویت جمعیت گونه‌های اقتصادی نقش داشته باشد و بخشی از برنامه‌های مدیریت ذخایر دریای خزر را تشکیل می‌دهد.

مدیرکل شیلات مازندران با اشاره به مشارکت جامعه صیادی در توزیع و رهاسازی بچه‌ماهیان افزود: بچه‌ماهیان تولیدشده با همکاری جامعه صیادی در ۳۳ رشته رودخانه منتهی به دریای خزر توزیع و رهاسازی می‌شوند. این همکاری، بخشی از روند بازسازی ذخایر است و تعاونی‌های صیادی در مراحل مختلف آن مشارکت دارند. تلاش می‌شود با استفاده از ظرفیت این تعاونی‌ها، ارتباط میان فعالیت‌های صید و برنامه‌های حفاظت و تکثیر تقویت شود.

حسین‌زاده همچنین درباره مشوق‌های در نظر گرفته‌شده برای مشارکت تعاونی‌ها اظهار کرد: برای تعاونی‌هایی که ماهیان مولد را تأمین می‌کنند و در اختیار مرکز شهید رجایی قرار می‌دهند تا فرایند تکثیر انجام شود، مشوق‌هایی در نظر گرفته شده است. هدف از این اقدام، افزایش همکاری جامعه صیادی در تأمین ماهیان مولد و تقویت برنامه‌های بازسازی ذخایر است. علاوه بر ماهی سفید، در زمینه ماهیان خاویاری نیز موضوع صید ضمنی و تکثیر مورد توجه قرار دارد و پس از انجام مراحل تکثیر، امکان رهاسازی آن‌ها در دریا فراهم می‌شود.

اقتصاد صیادان و ضرورت حفاظت از سرمایه طبیعی خزر

بازگشت صیادان به دریای خزر، آغاز دوره‌ای تازه از فعالیت اقتصادی در سواحل مازندران است؛ دوره‌ای که در آن، نتیجه تلاش روزانه صیادان به مجموعه‌ای از عوامل طبیعی، مدیریتی و اقتصادی وابسته است.

پیش‌بینی افزایش صید می‌تواند نشانه‌ای امیدوارکننده برای فعالان این بخش باشد، اما تحقق آن در گرو شرایطی است که همه آن‌ها در اختیار صیادان نیست؛ از وضعیت جوی و حضور گونه‌های اقتصادی گرفته تا روند بازسازی ذخایر و امکان ادامه برداشت پایدار از منابع دریایی.