غفلت از اقتصاد زباله؛ نقشه جدید مازندران برای طلای کثیف

خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها: مازندران سال‌هاست با یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی شمال کشور دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ چالشی که از افزایش حجم پسماند شهری و گردشگری آغاز می‌شود و با دفن غیراصولی، تولید شیرابه، انباشت زباله در عرصه‌های طبیعی و فشار بر جنگل‌ها و منابع آب ادامه پیدا می‌کند.

تولید روزانه بیش از سه هزار تن پسماند در این استان و افزایش چشمگیر آن در تعطیلات و فصل‌های گردشگری، مدیریت زباله را به مسئله‌ای فراتر از جمع‌آوری و انتقال به محل دفن تبدیل کرده است.

در چنین شرایطی، تغییر رویکرد از دفن سنتی به پردازش، بازیافت و تبدیل پسماند به محصول قابل استفاده، به یکی از محورهای تازه مدیریت پسماند در مازندران تبدیل شده است؛ مسیری که در آن زباله قرار نیست صرفاً از سطح شهرها جمع‌آوری و در نقطه‌ای دیگر انباشته شود، بلکه باید تا حد امکان به چرخه تولید بازگردد.

احداث و تکمیل سایت‌های مدرن کمپوست، راه‌اندازی خطوط تولید کودآلی و گرانول، ساماندهی محل‌های قدیمی دفن و استفاده از ظرفیت اقتصادی پسماند، اجزای اصلی این نقشه تازه هستند؛ برنامه‌ای که از شرق تا غرب استان را دربر می‌گیرد و شهرهایی مانند بهشهر، تنکابن، نوشهر و نور را به بخشی از این مسیر تبدیل کرده است.

عبور از مدیریت سنتی و استفاده از ظرفیت اقتصادی زباله

مهدی یونسی رستمی، استاندار مازندران، در بازدید از سایت کمپوست تنکابن، ظرفیت پردازش روزانه این مجموعه را ۲۵۰ تن اعلام کرده و ساماندهی زباله‌های انباشته‌شده از سال‌های گذشته را از اولویت‌های مدیریت استان دانسته است.

به گفته او، با اقدامات انجام‌شده تاکنون حدود ۸۰ درصد مشکلات پسماند استان برطرف شده، اما تعیین تکلیف پسماندهای قدیمی همچنان در دستور کار قرار دارد.

استاندار مازندران با تأکید بر ضرورت عبور از روش‌های سنتی مدیریت پسماند، اقتصاد چرخشی را یکی از مسیرهای اصلی حل این معضل دانست و گفت: رویکردی که در آن مواد قابل استفاده از چرخه مصرف خارج نمی‌شوند و بخشی از زباله به مواد اولیه تولید محصولات جدید تبدیل می‌شود. از این منظر، سایت‌های پردازش و کمپوست فقط تأسیسات خدمات شهری نیستند، بلکه می‌توانند بخشی از زنجیره اقتصادی استان باشند.

یونسی رستمی همچنین ساماندهی محل‌های قدیمی انباشت زباله را در کنار توسعه سایت‌های جدید ضروری می‌داند؛ زیرا راه‌اندازی کارخانه‌های تازه، به‌تنهایی آثار انباشت چندین‌ساله پسماند در عرصه‌های طبیعی را از بین نمی‌برد و برای این بخش نیز باید برنامه‌ای مستقل و پایدار اجرا شود.

افزایش ظرفیت تولید و فروش محصولات کمپوستی

محمد یداللهی، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند مازندران در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح عملکرد سایت کمپوست بهشهر، از تولید سه گروه محصول شامل کود کمپوست درجه یک، کود درجه دو و گرانول در این مجموعه خبر داده و ظرفیت تولید روزانه کود کمپوست را حدود ۱۰ تن اعلام کرده است.

به گفته مدیرعامل سازمان، تولید گرانول نیز متناسب با سفارش مشتریان انجام می‌شود و در فرآیند ساخت آن، با توجه به نوع محصول مورد درخواست، از ترکیباتی مانند بنتونیت و گوگرد استفاده می‌شود. این تنوع محصول امکان پاسخ‌گویی به نیازهای متفاوت بازار را فراهم کرده و خروجی سایت را به یک نوع کود محدود نمی‌کند.

یداللهی با اشاره به آمار فروش محصولات این مجموعه اعلام کرد: در شهریور در مجموع ۶۰۵ تن و ۴۷۰ کیلوگرم محصول به فروش رسیده که شامل ۲۴۷ تن و ۲۳۰ کیلوگرم کود درجه یک، ۳۴۱ تن و ۷۵۰ کیلوگرم کود درجه دو و ۱۶ تن و ۴۹۰ کیلوگرم گرانول بوده است.

وی همچنین میزان فروش ثبت‌شده از ابتدای دی‌ماه ۱۴۰۴ تا ۱۳ مهرماه ۱۴۰۵ را تشریح کرد و گفت: فروش کود درجه یک در این بازه به یک‌هزار و ۷۰ تن و ۵۲۰ کیلوگرم و فروش کود درجه دو به ۳۸۲ تن و ۸۵۰ کیلوگرم رسیده است. در همین مدت، ۴۷ سرویس باسکول نیز ثبت شده است.

مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند استان میزان تولید و عرضه گرانول از ابتدای سال جاری تا زمان اعلام آمار را نیز ۳۸ تن و ۸۸۰ کیلوگرم اعلام کرد و از پیش‌فروش ظرفیت تولید گرانول و کود خط فاین تا پایان سال خبر داد.

عملکرد سایت بهشهر نشان می‌دهد که بخشی از پسماند می‌تواند پس از فرآوری به محصولی قابل عرضه در بازار تبدیل شود.

نوشهر؛ پروژه یک‌همتی برای توسعه پردازش پسماند

در غرب مازندران، نوشهر نیز در مسیر ایجاد زیرساخت جدید مدیریت پسماند قرار گرفته است. بر اساس برنامه اعلام‌شده، سایت مدرن کمپوست این شهرستان با ظرفیت پیش‌بینی‌شده پردازش روزانه ۲۵۰ تن زباله و اعتباری در حدود یک همت در دستور کار قرار دارد.

عملیات زباله‌برداری و بسترسازی برای اجرای این طرح آغاز شده و احداث سوله‌های مدرن کمپوست نیز از بخش‌های مهم این پروژه به شمار می‌رود.

شاهرخ جهانشاهی فرماندار نوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر افزود: در برنامه توسعه این مجموعه، احداث حدود ۵۰ هزار مترمربع سوله کمپوست پیش‌بینی شده است؛ زیرساختی که قرار است امکان پردازش اصولی‌تر پسماند و کاهش حجم زباله‌های دفنی را فراهم کند.

وی افزود: اهمیت پروژه نوشهر تنها در ظرفیت اسمی آن خلاصه نمی‌شود. این شهرستان به دلیل موقعیت گردشگری و فشار فصلی بر خدمات شهری، نیازمند زیرساختی است که بتواند در دوره‌های افزایش تولید زباله نیز عملکرد قابل اتکایی داشته باشد.

نور؛ ساماندهی کوه زباله و برنامه احیای زمین آلوده

در شهرستان نور، مسئله پسماند فقط به ساخت یک سایت جدید محدود نیست؛ بخشی از برنامه مدیریت پسماند این منطقه، ساماندهی محل قدیمی دفن زباله و کاهش آثار زیست‌محیطی انباشت‌های گذشته است.

محمدهادی رجایی فرماندار نور در گفتگو با خبرنگار مهر افزود:بر اساس طرح اعلام‌شده برای این شهرستان، پس از پاکسازی محل و ایجاد زیرساخت‌های جدید، اقداماتی برای ایمن‌سازی لندفیل قدیمی الیمالات در حال اجراست.

وی گفت: احداث دیوار گابیونی برای جلوگیری از رانش توده قدیمی زباله و پوشش‌دهی محدوده دپوی پیشین به مساحت حدود ۳.۵ هکتار، از جمله اقداماتی است که برای ساماندهی این عرصه در نظر گرفته شده است.

وی ادامه داد: هدف نهایی این برنامه، عبور از وضعیت فعلی و تبدیل محدوده‌ای که سال‌ها با انباشت زباله شناخته می‌شد، به فضای سبز و عرصه‌ای قابل استفاده برای شهروندان است.

تحرکات اخیر در شهرهای مختلف مازندران نشان می‌دهد مدیریت پسماند استان در حال عبور از رویکردی صرفاً خدماتی و انتقال‌محور است. برگزاری جلسات فنی و پیگیری پروژه‌ها در محور شرق تا غرب استان نیز بخشی از تلاش برای هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و تسریع در اجرای طرح‌هاست.

مازندران اکنون در نقطه‌ای قرار دارد که توسعه زیرساخت‌های جدید می‌تواند فرصتی برای تغییر مسیر مدیریت پسماند باشد؛ اما فاصله میان افتتاح یک کارخانه و حل مسئله زباله، فاصله‌ای مهم و تعیین‌کننده است. ظرفیت اسمی خطوط پردازش، اعتبار پروژه‌ها و تعداد سایت‌های در حال ساخت، تنها بخشی از تصویر هستند و به‌تنهایی نشان نمی‌دهند چه میزان از بحران پسماند کاهش یافته است.

نقشه تازه مازندران برای طلای کثیف زمانی به نتیجه می‌رسد که زباله کمتری به محل دفن برسد، محصول تولیدی کیفیت قابل قبول داشته باشد، بازار مصرف آن شکل بگیرد و محل‌های آلوده گذشته نیز از چرخه تهدید محیط‌زیست خارج شوند.