مهقانی: پنبه ظرفیت مغفول اقتصاد کشاورزی گلستان است

به گزارش خبرنگار مهر، علی‌اکبر مهقانی ظهر دوشنبه در نشست تخصصی زنجیره ارزش تولید پنبه گلستان با اشاره به جایگاه پنبه در اقتصاد کشاورزی استان اظهار کرد: گلستان از ظرفیت‌های قابل توجهی برای توسعه کشت پنبه برخوردار است و شرایط اقلیمی، منابع خاکی، سابقه تولید، دانش فنی کشاورزان و وجود زیرساخت‌های مرتبط، زمینه مناسبی برای احیای این محصول فراهم کرده است.

وی افزود: پنبه از محصولات راهبردی و اقتصادی گلستان محسوب می‌شود و از نظر فنی نیز یکی از بهترین محصولات برای تناوب زراعی در استان به شمار می‌رود.

مهقانی ادامه داد: وجود مؤسسه تحقیقات پنبه کشور، مراکز علمی و آموزشی، تشکل‌ها و تعاونی‌های بخش کشاورزی و همچنین زیرساخت‌هایی مانند کارخانه‌های پنبه‌پاک‌کنی و روغن‌کشی، از ظرفیت‌های مهم گلستان برای توسعه زنجیره تولید پنبه است.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان با اشاره به سابقه طولانی کشت پنبه در استان گفت: توسعه کشت این محصول در گلستان از حدود سال ۱۳۱۰ آغاز شده و در مقطعی سطح زیرکشت پنبه در استان به حدود ۱۵۰ هزار هکتار رسیده بود، اما عواملی همچون تقسیم و کوچک شدن اراضی، ریسک‌های تولید، تغییر برنامه‌های حمایتی و برخی عوامل بیرونی موجب کاهش چشمگیر سطح زیرکشت این محصول شد.

وی گفت: سطح زیرکشت پنبه در دهه ۹۰ به حدود هشت هزار و ۹۶۸ هکتار رسید و سال گذشته نیز حدود هشت هزار و ۵۰۰ هکتار از اراضی استان به کشت پنبه اختصاص یافت که این میزان در سال جاری به حدود ۹ هزار هکتار رسیده است.

مهقانی با تشریح اقدامات انجام‌شده برای حمایت از پنبه‌کاران اظهار کرد: برنامه‌ریزی برای تأمین و تدارک نهاده‌های مورد نیاز پنبه هر سال در استان انجام می‌شود و در سال‌های اخیر موضوع بوجاری و ضدعفونی بذر نیز مورد توجه قرار گرفته است.

وی افزود: اکنون کارخانه مصوب در استان برای این بخش وجود دارد و اقدامات مربوط به بوجاری و ضدعفونی بذر با استفاده از دانش و ظرفیت کارشناسان انجام می‌شود.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان با بیان اینکه توسعه کشت پنبه بر اساس الگوی کشت و برنامه اجرایی معاونت امور زراعت دنبال می‌شود، گفت: توسعه کشت حفاظتی و مستقیم، تأمین و توزیع نهاده‌ها، ایجاد سایت‌های الگویی و نمایشی و راه‌اندازی پایگاه‌های مکانیزه از جمله برنامه‌های مورد پیگیری در این حوزه است.

مهقانی، توسعه برداشت مکانیزه را یکی از مهم‌ترین نیازهای بخش پنبه دانست و اظهار کرد: حدود ۴۰ درصد هزینه تولید پنبه مربوط به مرحله برداشت است و حرکت به سمت برداشت مکانیزه می‌تواند ضمن کاهش هزینه‌های تولید، سرعت برداشت را افزایش داده و به حفظ کیفیت الیاف کمک کند.

وی ادامه داد: شناسایی ظرفیت‌های موجود برای برداشت مکانیزه، ترویج کشت مکانیزه و ایجاد شرایط مناسب برای استفاده از ماشین‌آلات برداشت از جمله اقداماتی است که در استان دنبال می‌شود.

مهقانی از پیگیری بهینه‌سازی کمباین‌های برداشت پنبه در گلستان خبر داد و گفت: با همکاری مرکز تحقیقات پنبه کشور و ارتباطات ایجادشده از سوی استانداری، موضوع بهینه‌سازی کمباین‌های پنبه در حال پیگیری است و امیدواریم این اقدام به افزایش بهره‌وری برداشت مکانیزه کمک کند.

وی همچنین به اجرای کشت قراردادی پنبه اشاره کرد و افزود: کشت قراردادی با مشارکت بخش خصوصی، توسعه کشت مکانیزه و ایجاد تناسب در فواصل کشت از جمله اقداماتی است که می‌تواند زمینه استفاده مؤثرتر از ماشین‌آلات برداشت را فراهم کند.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان، اجرای سیستم‌های نوین آبیاری و تقویت کشت مکانیزه را از دیگر برنامه‌های توسعه پنبه عنوان کرد و گفت: توسعه این اقدامات در کنار تأمین نهاده‌ها و حمایت‌های فنی می‌تواند زمینه افزایش بهره‌وری تولید را فراهم کند.

مهقانی در ادامه با تشریح ضرورت احیای کشت پنبه در استان اظهار کرد: پنبه علاوه بر برخورداری از سازگاری مناسب با شرایط اقلیمی گلستان، از نظر تناوب زراعی نیز اهمیت بالایی دارد و پوشش مناسب سطح خاک در فصل تابستان می‌تواند به کاهش تبخیر و حفظ رطوبت خاک کمک کند.

وی افزود: تنوع فرآورده‌های حاصل از پنبه، ظرفیت بالای ایجاد ارزش افزوده، امکان سرمایه‌گذاری و اشتغال‌زایی و همچنین نقش این محصول در جلوگیری از مهاجرت روستاییان از دیگر دلایل اهمیت احیای کشت پنبه در گلستان است.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان با اشاره به چالش‌های پیش روی توسعه این محصول گفت: بالا بودن هزینه‌های تولید، عدم تناسب قیمت خرید با هزینه‌های تولید، افزایش هزینه نیروی کار، برداشت دستی، پایین بودن ضریب مکانیزاسیون، کوچک بودن قطعات اراضی و رقابت اقتصادی محصولات جایگزین از مهم‌ترین مشکلات پنبه‌کاران استان است.

مهقانی ادامه داد: کاهش منابع آبی در برخی مناطق، ناکافی بودن حمایت‌های لازم از پنبه، ضعف در بخش بازرگانی، واردات بی‌رویه و نبود پشتیبانی کافی از تولید داخلی نیز از دیگر موانعی است که باید برای توسعه پایدار این محصول مورد توجه قرار گیرد.

وی با بیان اینکه پنبه در گلستان با محصولات دیگری مانند شالی، ذرت و برخی محصولات صیفی رقابت دارد، خاطرنشان کرد: مزیت اقتصادی محصولات رقیب، یکی از عوامل مؤثر در تصمیم کشاورزان برای انتخاب نوع کشت است و برای بازگشت پنبه به جایگاه واقعی خود باید حمایت‌های اقتصادی متناسب با هزینه‌های تولید در نظر گرفته شود.

مهقانی ایجاد زنجیره ارزش پنبه را یکی از مهم‌ترین راهکارهای توسعه این محصول دانست و گفت: ایجاد زنجیره کامل تولید از مزرعه تا فرآوری، با مشارکت کشاورزان، صنعتگران، سرمایه‌گذاران و بخش‌های دولتی و خصوصی می‌تواند زمینه رونق دوباره کشت پنبه را فراهم کند.

وی افزود: حمایت از کشت قراردادی و ایجاد زنجیره‌های تولید، از سیاست‌های مهم وزارت جهاد کشاورزی است و می‌تواند ریسک تولید و فروش محصول را برای کشاورزان کاهش دهد.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان، مشروط کردن واردات پنبه به خرید محصول تولید داخل را از دیگر راهکارهای پیشنهادی عنوان کرد و گفت: تجربه اجرای چنین سیاستی در برخی محصولات کشاورزی و دانه‌های روغنی نشان داده است که حمایت همزمان از تولید داخل و مدیریت واردات می‌تواند اثربخش باشد.

مهقانی همچنین بر ضرورت ورود کارخانه‌های روغن‌کشی به فرآوری پنبه‌دانه تأکید کرد و افزود: توسعه فرآوری پنبه‌دانه و استحصال روغن و کنجاله می‌تواند به تکمیل زنجیره ارزش این محصول و افزایش درآمد حاصل از تولید کمک کند.

وی بازسازی و نوسازی کارخانه‌های پنبه‌پاک‌کنی را نیز ضروری دانست و گفت: حمایت اعتباری و اعطای تسهیلات به کارگاه‌ها، کارخانه‌های پنبه‌پاک‌کنی و سایر صنایع مرتبط باید در دستور کار قرار گیرد.

مهقانی تعیین قیمت تضمینی متناسب با هزینه‌های تولید و توان رقابت پنبه با محصولات جایگزین را از دیگر الزامات توسعه این محصول برشمرد و اظهار کرد: قیمت‌گذاری باید به گونه‌ای باشد که پنبه بتواند از نظر اقتصادی با محصولاتی مانند شالی که یکی از مهم‌ترین رقبای آن در استان است، رقابت کند.

وی حمایت از تولید ارقام داخلی سازگار با شرایط گلستان و دارای قابلیت برداشت مکانیزه، تقویت شبکه‌های مراقبت و ترویج پنبه، تأمین و به‌روزرسانی ادوات و ماشین‌آلات مورد نیاز و افزایش ضریب مکانیزاسیون را از دیگر راهکارهای اجرایی عنوان کرد.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان همچنین بر توسعه سیستم‌های نوین آبیاری و پرداخت تسهیلات برای مراحل کاشت، داشت و برداشت و تأمین سرمایه در گردش تأکید کرد و گفت: کاهش منابع مالی و محدودیت منابع بانکی موجب شده است دسترسی کشاورزان به تسهیلات مورد نیاز کاهش پیدا کند و لازم است این موضوع برای حمایت از تولید مورد توجه جدی قرار گیرد.

مهقانی با اشاره به ظرفیت‌های علمی، فنی و زیرساختی گلستان در حوزه پنبه خاطرنشان کرد: احیای این محصول تنها به افزایش سطح زیرکشت محدود نمی‌شود، بلکه باید مجموعه‌ای از سیاست‌های حمایتی، اقتصادی، مکانیزاسیون، فرآوری، بازار و تأمین مالی به صورت همزمان دنبال شود تا پنبه دوباره به جایگاه شایسته خود در اقتصاد کشاورزی استان بازگردد.