تهدید ذخایر آبی با گرمایش زمین؛ هر بارشی ال نینو نیست

به گزارش خبرنگار مهر، احد وظیفه ظهر یکشنبه در نشست تخصصی «آشنایی با پدیده ال‌نینو» در ساری اظهار کرد: آنچه شرایط بارشی ایران را تعیین می‌کند، حاصل برهم‌کنش مجموعه‌ای از عوامل جوی و اقیانوسی است و نمی‌توان تغییرات بارش را تنها به یک پدیده نسبت داد.

وی با اشاره به نقش اقیانوس آرام در تحولات اقلیمی افزود: ال‌نینو و لانینا در پی تغییرات دمایی در سطح و لایه‌های بالایی اقیانوس آرام شکل می‌گیرند و آثار آنها می‌تواند در مناطق مختلف جهان متفاوت باشد.

رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی کشور ادامه داد: وقوع این پدیده‌ها الگوی زمانی ثابتی ندارد و ممکن است در فاصله‌های دو تا هفت ساله رخ دهد. ضمن اینکه هنوز درباره تمام فرآیندهای مؤثر بر شکل‌گیری و تغییرات ال‌نینو شناخت کاملی وجود ندارد.

وظیفه با اشاره به بررسی دوره‌های ال‌نینوی شدید در سال‌های ۱۹۹۷ و ۲۰۱۵ گفت: در آن مقاطع، بخش‌هایی از جنوب، جنوب‌غرب، زاگرس و مناطق جنوبی و جنوب‌شرقی ایران شرایط بارشی مناسبی داشتند، اما این اثر در تمام نقاط کشور یکسان نبود و مناطق شمالی الزاماً شرایط مشابهی را تجربه نکردند.

یک بارندگی شدید را نباید به ال‌نینو نسبت داد

وی در ادامه نسبت دادن رخدادهای جوی کوتاه‌مدت به ال‌نینو را فاقد مبنای علمی دانست و بیان کرد: بارندگی و تندباد شدید ۱۷ شهریور در مازندران مربوط به فعالیت یک سامانه بارشی بود و ارتباط مستقیمی با این پدیده ندارد.

وظیفه توضیح داد: ال‌نینو خودش یک سامانه بارشی نیست که مستقیماً وارد منطقه‌ای شود و بارندگی ایجاد کند، بلکه یک پدیده اقیانوسی ـ جوی است که می‌تواند شرایط کلی گردش جو را تغییر دهد و در برخی مناطق زمینه را برای شکل‌گیری الگوهای خاص جوی فراهم کند.

وی افزود: بنابراین مشاهده یک بارش شدید در یک منطقه به معنای وقوع یا اثر مستقیم ال‌نینو در همان منطقه نیست.

QBO و اقیانوس هند در معادله بارش ایران

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با اشاره به دیگر عوامل اثرگذار بر شرایط جوی ایران گفت: در شرایط کنونی، QBO یا نوسان شبه‌دوسالانه در فاز غربی قرار دارد و این وضعیت می‌تواند در تقویت سامانه‌هایی که از مسیر شرق مدیترانه وارد منطقه می‌شوند نقش داشته باشد.

وی افزود: این سامانه‌ها در صورت فراهم بودن سایر شرایط، می‌توانند رطوبت را از اقیانوس هند و دریای سرخ دریافت کرده و با عبور از زاگرس و البرز، زمینه بارندگی در کشور را فراهم کنند.

وظیفه، دمای اقیانوس هند را نیز یکی از متغیرهای مهم برشمرد و گفت: تغییرات دمایی این پهنه آبی بر اختلاف فشار، سرعت و جهت جریان‌های باد اثر می‌گذارد و در نهایت می‌تواند میزان رطوبت منتقل‌شده به ایران را تغییر دهد.

وی خاطرنشان کرد: به همین دلیل ممکن است شرایط اقیانوس هند، اثر ال‌نینو را تقویت یا محدود کند و همین موضوع نشان می‌دهد که پیش‌بینی بارش با یک شاخص به تنهایی امکان‌پذیر نیست.

امیدواری محتاطانه به بارش پاییزی

رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی با اشاره به شرایط موجود اظهار کرد: کنار هم قرار دادن شاخص‌های مختلف اقلیمی، برای پاییز ۱۴۰۵ چشم‌اندازی نسبتاً امیدوارکننده از نظر بارش ترسیم می‌کند.

وی تأکید کرد: این ارزیابی به معنای صدور پیش‌بینی قطعی نیست، بلکه بر اساس تحلیل فیزیکی عوامل مؤثر بر جو و اقیانوس‌ها انجام شده است.

وظیفه درباره اعتبار پیش‌بینی‌های فصلی گفت: مدل‌های پیش‌بینی حتی در معتبرترین مراکز هواشناسی جهان نیز با ورود اطلاعات جدید تغییر می‌کنند و ممکن است برآورد مربوط به یک ماه در ماه بعد دستخوش اصلاح شود.

وی افزود: پیش‌بینی فصلی ماهیتی احتمالی دارد و از داده‌های آماری، خروجی مدل‌ها و شناخت فرآیندهای فیزیکی استفاده می‌کند؛ بنابراین همواره باید میزان مشخصی از عدم‌قطعیت را در نظر گرفت.

این مقام مسئول درباره زمستان نیز گفت: در حال حاضر نمی‌توان همان سطح از خوش‌بینی را برای بارش‌های زمستانی مطرح کرد، چرا که رفتار توده‌های هوای سرد و مسیر سامانه‌های بارشی در اقیانوس اطلس نیز در تعیین وضعیت زمستان نقش دارند و پیش‌بینی این عوامل در بازه بلندمدت دشوارتر است.

وظیفه در بخش دیگری از سخنان خود به تغییرات اقلیمی اشاره کرد و گفت: افزایش دما حتی در شرایطی که میزان بارش تغییر محسوسی نداشته باشد، می‌تواند پیامدهای جدی برای منابع آب ایجاد کند.

وی ادامه داد: با افزایش دما، میزان تبخیر بیشتر می‌شود و ذخیره برف در ارتفاعات نیز کاهش می‌یابد؛ در نتیجه بخشی از منابع آبی که در گذشته از طریق انباشت برف برای فصل‌های گرم ذخیره می‌شد، از دست می‌رود.

رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی از این وضعیت به عنوان یکی از جلوه‌های «خشکسالی برفی» یاد کرد و افزود: میانگین دمای ایران در چهار تا پنج دهه اخیر حدود دو درجه افزایش یافته و روند گرمایش جهانی نیز با سرعت قابل توجهی ادامه دارد.

وی گفت: پیامدهای تغییر اقلیم محدود به هواشناسی نیست و حوزه‌هایی همچون کشاورزی، منابع آب، جنگل‌ها، تالاب‌ها، شیلات و امنیت غذایی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

مازندران؛ استانی مهم برای امنیت غذایی

وظیفه با اشاره به شرایط ویژه مازندران بیان کرد: اهمیت اقلیمی این استان فقط به برخورداری از منابع آبی مربوط نمی‌شود، بلکه مازندران یکی از مناطق مهم تولید محصولات کشاورزی و تأمین امنیت غذایی کشور است.

وی هشدار داد: هرگونه تغییر پایدار در وضعیت آب و هوا یا منابع آب مازندران می‌تواند آثار آن را از سطح استان فراتر برده و بر بخش‌هایی از امنیت غذایی کشور اثرگذار کند.

رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی همچنین تخریب منابع طبیعی را یکی از عوامل تشدیدکننده خسارت‌های ناشی از رخدادهای جوی دانست و گفت: نمی‌توان با تغییر کاربری اراضی و تخریب جنگل‌ها و منابع طبیعی، انتظار داشت پیامدهای اقلیمی بدون تغییر باقی بماند.

وی افزود: فشار بر منابع طبیعی کشور طی دهه‌های گذشته افزایش یافته و به‌ویژه در مناطق شمالی، ادامه دست‌اندازی به طبیعت می‌تواند آسیب‌پذیری مناطق را در برابر بارش‌های شدید، سیلاب و سایر رخدادهای جوی افزایش دهد.

وظیفه با اشاره به روند بارندگی در مازندران اظهار کرد: میزان کاهش بارش در این استان نسبت به میانگین کشور کمتر بوده، اما این به معنای مصون بودن مازندران از روندهای کاهشی بارش نیست و باید تغییرات دما و سایر شاخص‌های اقلیمی نیز همزمان پایش شود.

وی در پایان با تأکید بر اهمیت اقیانوس‌ها در سیستم اقلیمی زمین گفت: بخش عمده انرژی اضافی ناشی از گرمایش زمین در اقیانوس‌ها جذب می‌شود و هرگونه تغییر در دمای آنها می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای گردش جو و چرخه آب داشته باشد.

رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی خاطرنشان کرد: اثر تغییرات اقیانوسی تنها به بارش محدود نمی‌شود و موضوعاتی مانند چرخه کربن، وضعیت شیلات و امنیت غذایی نیز از این تحولات تأثیر می‌پذیرند.

وی تأکید کرد: برای مدیریت صحیح منابع آب و کاهش خسارت‌های ناشی از خشکسالی و سیلاب، باید مجموعه داده‌های اقیانوسی و جوی در کنار نتایج مدل‌های پیش‌بینی بررسی شود و از ارائه تحلیل‌هایی که تمام تحولات بارشی کشور را به یک پدیده مانند ال‌نینو نسبت می‌دهند، پرهیز کرد.