نوسازی نظام سلامت در مازندران؛ وقتی راه درمان طولانی است

خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها: مسئله سلامت در مازندران را نمی‌توان فقط با تعداد بیمارستان‌ها، تخت‌های بستری یا شمار مراکز درمانی سنجید؛ در استانی با جمعیت پراکنده، صدها روستا و آبادی، جمعیت شناور و فاصله قابل توجه برخی مناطق با مراکز درمانی، «دسترسی» به اندازه «وجود» زیرساخت اهمیت دارد.

مازندران امروز با شبکه‌ای گسترده از خدمات بهداشتی و درمانی مواجه است؛ ۲۶ بیمارستان، ۱۳ دانشکده، ۲۱ شبکه بهداشت و درمان، حدود ۴۰۰ مرکز جامع سلامت و یک هزار و ۱۵۰ خانه بهداشت، بخشی از این ظرفیت را تشکیل می‌دهند و حدود ۲۵ هزار نفر نیز در مجموعه دانشگاه علوم پزشکی مازندران فعالیت می‌کنند، اما در کنار این ظرفیت گسترده، فرسودگی بیمارستان‌ها، آسیب‌دیدگی خانه‌های بهداشت، کمبود برخی مراکز جامع سلامت، نیاز به تجهیزات و مشکلات دسترسی در مناطق دوردست همچنان پابرجاست.

تصویری که از بابل، بابلسر و مناطق روستایی پیرامون آنها به دست می‌آید، در واقع بخشی از مسئله بزرگ‌تر نظام سلامت مازندران است. یک سوی ماجرا بیمارستان‌هایی قرار دارند که بار درمانی فراتر از جمعیت شهرستان خود را تحمل می‌کنند و سوی دیگر، مناطقی که برای دریافت ابتدایی‌ترین خدمات درمانی باید ده‌ها کیلومتر مسیر طی کنند.

میان این دو نیز شبکه مراکز جامع سلامت و خانه‌های بهداشت قرار دارد که اگر تقویت نشود، فشار بر بیمارستان‌ها همچنان افزایش خواهد یافت.

سلامت مازندران؛ زیرساخت گسترده، نیازهای انباشته

رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران با اشاره به گستردگی شبکه سلامت استان، بر این نکته تأکید کرده است که همه عوامل مؤثر بر سلامت مردم در اختیار دانشگاه علوم پزشکی نیست و موضوعاتی مانند کیفیت آب، فاضلاب، پسماند، ایمنی راه‌ها، تصادفات، امنیت غذایی و عوامل اجتماعی و محیطی نیازمند همکاری دستگاه‌های مختلف است.

محمدصادق رضایی در گفت وگو با خبرنگار مهر همچنین توجه به پزشک خانواده، افزایش سواد سلامت و توسعه خودمراقبتی را از اولویت‌های حوزه سلامت دانسته و بر ضرورت حرکت از درمان‌محوری به سمت پیشگیری تأکید کرده است.

وی افزود: در کنار این موضوعات، بخشی از زیرساخت‌های شبکه بهداشت استان نیز نیازمند بازسازی است. حدود ۱۰۰ خانه بهداشت بر اثر سیلاب آسیب دیده‌اند و برخی دیگر نیز با فرسودگی مواجه هستند؛ موضوعی که نشان می‌دهد توسعه سلامت باید همزمان در شهرها و مناطق روستایی دنبال شود.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران، در تشریح وضعیت سلامت استان گفت: دانشگاه علوم پزشکی مازندران دارای ۲۶ بیمارستان، ۱۳ دانشکده، ۲۱ شبکه بهداشت و درمان، حدود ۴۰۰ مرکز جامع سلامت و یک هزار و ۱۵۰ خانه بهداشت است و حدود ۲۵ هزار نفر در این مجموعه فعالیت می‌کنند، اما بخش قابل توجهی از عوامل تعیین‌کننده سلامت خارج از اختیار مستقیم دانشگاه قرار دارد.

وی افزود: کیفیت آب، مدیریت پسماند و فاضلاب، کاهش تصادفات و ارتقای ایمنی راه‌ها، امنیت غذایی و مسائل اجتماعی و محیطی، همگی بر سلامت مردم اثر دارند و حل آنها نیازمند همکاری میان دستگاه‌های مختلف است.

رضایی با اشاره به رویکرد سلامت‌محور مدیریت استان اظهار کرد: در دوره اخیر توجه بیشتری به موضوعاتی مانند پسماند و فاضلاب شده و سلامت جایگاه پررنگ‌تری در برنامه‌ریزی‌های استان پیدا کرده است. موضوعاتی مانند تصادفات، خودکشی، آب و فاضلاب، پسماند و سلامت مواد غذایی نیز نیازمند اقدامات بین‌بخشی هستند.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران گفت: استفاده از پیوست سلامت در طرح‌ها و پروژه‌ها این امکان را فراهم می‌کند که آثار یک پروژه بر سلامت مردم از همان مراحل ابتدایی بررسی شود و ملاحظات بهداشتی پیش از اجرا مورد توجه قرار گیرد.

وی ادامه داد: پزشک خانواده، افزایش سواد سلامت و تقویت خودمراقبتی از اولویت‌های حوزه سلامت است و هرچه مردم نسبت به سلامت خود آگاهی و مسئولیت بیشتری داشته باشند، بار بیماری و مراجعه به مراکز درمانی نیز قابل مدیریت‌تر خواهد بود.

رضایی همچنین با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های شبکه بهداشت افزود: بخشی از خانه‌های بهداشت استان فرسوده هستند و حدود ۱۰۰ خانه بهداشت نیز در جریان سیلاب آسیب دیده‌اند که بازسازی آنها و احداث خانه‌های مورد نیاز در مناطق دارای اولویت باید دنبال شود.

وی تأکید کرد: تقویت منابع انسانی نیز به اندازه ساختمان و تجهیزات اهمیت دارد و باید شرایط معیشتی و رضایتمندی پزشکان و ارائه‌دهندگان خدمات سلامت مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه پایداری خدمات درمانی بدون نیروی انسانی توانمند و رضایتمند امکان‌پذیر نیست.

بابل؛ وقتی یک شهرستان بار درمان استان را به دوش می‌کشد

در کنار شبکه بهداشت، وضعیت بیمارستان‌های بابل نیز یکی از مهم‌ترین بخش‌های معادله درمان مازندران است. مراکز درمانی بابل تنها به مردم این شهرستان خدمت نمی‌کنند و به دلیل جایگاه درمانی خود، پذیرای بیماران مناطق مختلف هستند.

این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بخشی از بیمارستان‌های قدیمی بابل با فرسودگی مواجه‌اند و برای استمرار خدمات، نیازمند نوسازی، جایگزینی و تأمین اعتبار هستند. از همین رو پروژه بیمارستان جایگزین یحیی‌نژاد و بیمارستان‌های جدید در دستور پیگیری قرار گرفته‌اند.

احمد فاطمی، رئیس مجمع نمایندگان مازندران، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بیمارستان‌ها و مراکز درمانی بابل فقط برای شهرستان بابل یا بابلسر نیستند و معتقدم حدود یک‌سوم بار درمانی استان بر دوش مراکز درمانی و دانشگاه علوم پزشکی بابل قرار دارد؛ بنابراین اعتبارات و بودجه این مجموعه‌ها باید متناسب با حجم خدماتی که ارائه می‌کنند، تأمین شود.

وی افزود: فرسودگی بیمارستان‌ها حتماً باید راه‌حل داشته باشد و خوشبختانه مقدمات احداث بیمارستان جایگزین بیمارستان یحیی‌نژاد در حال آماده شدن است و این پروژه در مراحل اخذ ماده ۲۳ قرار دارد.

فاطمی ادامه داد: دریافت ماده ۲۳ ملی اهمیت زیادی دارد، زیرا برای ایجاد ردیف بودجه و امکان دفاع از اعتبار پروژه در کمیسیون تلفیق، این مرحله بسیار مهم است. در کنار آن، فاز دوم که موضوع بیمارستان ۴۴ تختخوابی است نیز باید مراحل لازم را طی کند.

رئیس مجمع نمایندگان مازندران با اشاره به ظرفیت خیرین در حوزه سلامت گفت: معتقدم حضور خیرین و مشارکت مردم می‌تواند پروژه‌های درمانی را آجر به آجر پیش ببرد. ما از وزارت بهداشت نیز برای استفاده از منابع داخلی آن کمک می‌خواهیم و در کنار منابعی که بر عهده خیرین و مردم است، این پروژه‌ها را پیگیری خواهیم کرد و آنها را رها نمی‌کنیم.

گلیا؛ درمان در فاصله چند ده کیلومتری مردم

اما اگر بابل نماد فشار بر بیمارستان‌های بزرگ و فرسودگی بخشی از زیرساخت‌های تخصصی باشد، گلیا تصویر دیگری از مسئله سلامت مازندران را نشان می‌دهد؛ جایی که مسئله اصلی نه فقط کمبود تخت، بلکه فاصله مردم با خدمات درمانی است.

در این منطقه، پراکندگی روستاها و آبادی‌ها باعث شده دسترسی به مراکز درمانی برای بخشی از مردم با طی مسافت‌های طولانی همراه باشد. احداث بیمارستان گلیا می‌تواند بخشی از این فاصله را کاهش دهد و خدمات درمانی را به جمعیت منطقه نزدیک‌تر کند.

حسن حسن‌نتاج، نماینده مردم بابل در مجلس، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر درباره بیمارستان گلیا اظهار کرد: کلنگ این پروژه به زمین زده شده و خیرین نیز وارد میدان شده‌اند. اخیراً یکی از خیرین مبلغ ۴۰ میلیارد تومان برای اجرای پروژه اختصاص داده و فاز نخست که شامل درمانگاه و اورژانس است، در حال پیگیری است.

وی افزود: در کنار احداث این بخش‌ها، نیازمند تجهیزات نیز هستیم و آزمایشگاه و سایر بخش‌های مورد نیاز باید تجهیز شوند تا مرکز بتواند خدمات واقعی و مؤثر به مردم ارائه کند.

حسن‌نتاج با اشاره به حمایت از مشارکت خیرین ادامه داد: برای همین مبلغ ۴۰ میلیارد تومان نیز قول و دستور لازم برای کمک داده شده است و امیدواریم این حمایت‌ها در صورت‌جلسه نیز مورد توجه قرار گیرد.

نماینده مردم بابل در مجلس درباره فاز دوم پروژه گفت: همان خیری که ۴۰ میلیارد تومان برای پروژه اختصاص داده، برای فاز دوم نیز ۵۰ میلیارد تومان اعلام آمادگی کرده است. ما همزمان مجوز ماده ۲۳ را از سازمان برنامه و بودجه پیگیری می‌کنیم، اما کار نباید متوقف شود.

وی افزود: این خیر آمادگی دارد فاز دوم را که بیمارستان حدود ۳۲ تختخوابی است، ادامه دهد؛ بنابراین پیگیری‌های اعتباری و اداری همزمان با مشارکت خیرین دنبال خواهد شد.

حسن‌نتاج با اشاره به نیاز مردم منطقه اظهار کرد: دلیل اهمیت این پروژه آن است که مردم برای رسیدن به مراکز درمانی باید مسافت‌های بسیار طولانی طی کنند و فاصله برخی مناطق تا مراکز درمانی به ۶۰، ۷۰ و حتی ۸۰ کیلومتر می‌رسد.

وی ادامه داد: حدود ۲۰۰ روستا و آبادی در این محدوده قرار دارند و برای چنین جمعیتی، ایجاد یک مرکز درمانی در منطقه یک مسئله بسیار مهم و یک نیاز واقعی مردم است.

بابلسر؛ تقویت مراکز جامع سلامت در میدان

در بابلسر نیز رویکرد توسعه سلامت از مسیر تقویت مراکز جامع سلامت دنبال شده است؛ رویکردی که نشان می‌دهد پاسخ به نیاز درمانی مردم الزاماً همیشه در قالب بیمارستان جدید تعریف نمی‌شود و گاهی افزایش ظرفیت یک مرکز موجود می‌تواند بخشی از نیاز منطقه را پاسخ دهد.

علی‌اصغر باقرزاده، نماینده مردم بابلسر و فریدونکنار در مجلس، با اشاره به بازدید کمیسیون بهداشت در تشریح این بازدیدها اظهار کرد:در مرکز خدمات جامع سلامت شهید بصیر، نیازهای حوزه آزمایشگاهی، تشخیصی و دندانپزشکی، پایداری زیرساخت‌های حیاتی مرکز و دسترسی مناسب مراجعان بررسی شد و برای تکمیل تجهیزات تخصصی، تقویت زیرساخت‌های پشتیبان و بهسازی دسترسی به بخش آزمایشگاه تصمیمات اجرایی اتخاذ شد.

وی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر افزود: این اقدامات با هدف ارتقای استاندارد ارائه خدمات، افزایش پایداری فعالیت‌های تشخیصی و آزمایشگاهی و تسهیل دسترسی گروه‌های مختلف مردم به خدمات مرکز انجام خواهد شد.

باقرزاده درباره مرکز خدمات جامع سلامت شیرمحله نیز گفت: وضعیت زیرساختی و ظرفیت پاسخگویی این مرکز به جمعیت تحت پوشش مورد ارزیابی قرار گرفت و برای بهسازی فضای زیست پزشک با حمایت وزارت بهداشت و توسعه مرکز به یک مرکز ۱۶ ساعته تصمیم‌گیری شد.

وی ادامه داد: توسعه سطح فعالیت مرکز شیرمحله امکان افزایش ساعات ارائه خدمات و دسترسی گسترده‌تر مردم منطقه به مراقبت‌های سطح اول سلامت را فراهم می‌کند و بهسازی فضای زیست پزشک نیز با هدف تقویت شرایط استقرار و ماندگاری نیروی پزشکی انجام خواهد شد.

نماینده مردم بابلسر و فریدونکنار در مجلس تأکید کرد: این بازدیدها با رویکرد حل مسئله در محل انجام شد تا نیازهای احصاشده صرفاً در حد گزارش باقی نماند و به اقدامات اجرایی برای تأمین و توسعه زیرساخت‌های مراکز سلامت منطقه تبدیل شود.

مسئله مازندران فقط کمبود تخت نیست

مازندران برای بهبود خدمات درمانی، همزمان به نوسازی مراکز بزرگ، توسعه خدمات سطح اول و کاهش فاصله جغرافیایی مردم با مراکز درمانی نیاز دارد. هیچ‌کدام از این بخش‌ها به تنهایی جای دیگری را پر نمی‌کند.

آینده سلامت مازندران به میزان هماهنگی میان این حلقه‌ها وابسته است؛ اعتبارات دولتی و ماده ۲۳ برای پروژه‌های بزرگ، مشارکت خیرین برای سرعت دادن به ساخت و تجهیز، بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده، تقویت نیروی انسانی و همکاری دستگاه‌های مختلف برای عوامل اجتماعی و محیطی سلامت. اگر این اجزا در کنار هم دیده شوند، مسئله سلامت استان از ساخت پروژه‌های پراکنده فراتر رفته و به سمت ایجاد شبکه‌ای می‌رودکه هدف آن نه صرفاً افزایش ساختمان‌های درمانی، بلکه رساندن خدمت به مردم در زمان و مکان مناسب است.